Ruim een maand geleden leerde ik hem kennen doordat ik het afscheid van zijn lieve vrouw mocht organiseren. Ik had een afspraak met hem gemaakt zodat ik hem haar as kon overhandigen en hijzelf niet naar het crematorium hoefde. Die plek was nog te confronterend voor hem. Hij had de theepot al klaarstaan op de tafel en had onthouden dat ik dol ben op chocolade. Het ontroerde me. Ik vroeg hem hoe het nu met hem ging. Hij zei dat het stil was in huis maar dat hij nog veel aanloop kreeg van familie en vrienden. De avonden duurden het langst. En wat hij ook moeilijk vond? Mensen die hem in het dorp of in de supermarkt leken te negeren. Eerst had hij gedacht dat hij het zich verbeelde maar bij de derde keer bedacht hij zich dat die mensen het misschien wel moeilijk vonden om hem aan te spreken. Hij zei dat het voelde alsof hij een besmettelijke ziekte had . Het is iets wat ik wel vaker hoor. En het is ook lastig want wat zeg je tegen iemand die net zijn grote liefde of ander dierbaar persoon is verloren. Mensen worden daardoor ook geconfronteerd met de vergankelijkheid van hun eigen leven en dat van de mensen van wie ze houden. Maar je hoeft niks te zeggen, een schouderkneepje of simpelweg de zin; ik weet niet wat ik moet zeggen is al genoeg. Verdriet voelt minder zwaar als je voelt dat er anderen zijn die jouw verdriet met je mee willen dragen. En eerlijk is eerlijk, soms weet ik ook niet wat ik moet zeggen. Maar iets doen of zeggen is altijd beter dan het alternatief. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

De telefoon gaat, het belsignaal haalt me even uit mijn concentratie maar ik neem natuurlijk op. “Marie-José, mag ik even iets vragen?” “De uitvaart van mevrouw X, daar wil ik graag naartoe maar ben ik welkom of is deze in besloten kring?” De laatste tijd hoor ik vaker dat niet altijd duidelijk is of iemand welkom is bij de uitvaart. Vooral als het een externe locatie betreft en geen uitvaartcentrum, crematorium of kerk. Ik leg het je graag uit!
Staat er op de rouwkaart een locatie, datum en tijdstip genoemd dan ben je welkom. Staat er alleen dat de uitvaart in besloten kring is dan ben je niet welkom. Staat er dat de uitvaart dan en dan wordt gehouden, met vermelding van tijdstip en locatie en staat er daarna dat de begrafenis of crematie in besloten kring plaatsvindt dan ben je welkom bij de dienst maar niet bij de begrafenis/crematieplechtigheid welke daarna plaatsvindt. Dan nog een laatste variant; staat er een datum, tijdstip en locatie op en staat benoemd dat het in besloten kring is dan wil de familie duidelijk maken dat de mensen die op de envelop benoemd worden welkom zijn maar dat het niet de bedoeling is dat je andere mensen meeneemt. Is dit helder zo? Dan nog een vraag van mij naar jou; zijn er nog andere uitvaartgerelateerde dingen die voor jou niet duidelijk zijn? Laat het me weten, ik licht het graag toe. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Ze waren vijftien jaar verloofd. Hoewel ze beide op een andere woongroep woonden zorgden hun beide families ervoor dat ze elkaar regelmatig konden bezoeken en tijdens de maandelijkse discoavonden gingen de voetjes gezamenlijk van de vloer. Gezien de aandoening die ze had was ze nog best oud geworden en dat ook in goede gezondheid. Ze overleed na een ziekbed van slechts een paar dagen, haar familie en verloofde verdrietig achterlatend. Naast het verdriet was er ook wel wat sprake van een licht gevoel van opluchting. Opluchting omdat haar familie al die tijd voor haar heeft kunnen zorgen en dat zij eerder overleed dan zij zodat ze niet alleen achter zou blijven. Datzelfde gevoel, misschien wel dezelfde tweestrijd of confrontatie maar dan ook voor hun eigen kind zag ik bij de ouders van haar verloofde toen ze gedrieën binnenkwamen om haar familie te condoleren en om afscheid te nemen. Het werd een prachtig informeel afscheid met voornamelijk muziek en liefdevolle rituelen en weinig woorden. Op deze manier konden de medebewoners ook op een goede manier afscheid nemen. Haar verloofde was in en in verdrietig en plaatste een mooi hart en een tekening bij haar. Een medebewoner zwaaide vol overgave naar de aanwezige mensen nadat deze zijn tekening op haar, met klaprozen bedrukte, kist neerlegde. Zoveel kippenvel momenten. De klaproos was het perfecte symbool voor haar, want klaprozen zijn de kwetsbaarste bloemen maar ze brengen kleur en schoonheid waar ze bloeien. Net zoals zij dat deed. Tijdens de koffietafel vroeg haar verloofde of ik met hem op de foto wilde en dat deed ik met liefde.. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

“Nu ben je net Bambi, want Bambi heeft ook geen mama meer.” Zijn zus kijkt hem met grote ogen aan en ik zie dat haar ogen vochtig worden. We hebben net de kist gesloten van hun moeder welke op een gezegende leeftijd in haar slaap is overleden. Haar broer, een groot Disney fan, heeft allang de volwassen leeftijd bereikt maar is verstandelijk beperkt en woont in een woongroep. Zijn woorden tegen haar laten merken dat hij dondersgoed weet wat er aan de hand is. En dat raakt zijn zus, en mij, want de afgelopen dagen konden we hem niet peilen. Hoewel we probeerden hem, op zijn eigen niveau, overal bij te betrekken liet hij niet merken of hij daadwerkelijk in de gaten had wat er aan de hand was. En toen was daar ineens die bevestiging. “Maar als ik Bambi ben dan ben jij dat ook want we zijn broer en zus” sprak ze liefdevol, een trilling in haar stem onderdrukkend, terwijl ze haar hand op zijn wang plaatst om de ene traan die uit zijn ooghoek biggelt af te vegen. “Dat klopt”, zegt hij, we zijn samen Bambi”. De dagen ervoor heb ik constant zitten denken wat ik hem kan geven als aandenken aan zijn moeder. Halsoverkop bestel ik een Bambi knuffel voor hem welke godzijdank net op tijd binnenkomt. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt… 

Ik voel dat ik breek. De woorden van de dochter voor haar te jong overleden moeder echoën door in mijn hart. Ze zijn beide zo sterk geweest en de dochter is dit nog. Mijn keel gaat dicht zitten en mijn tranen willen opzetten. Maar het kan niet, het mag niet. Ik spreek mezelf in mijn hoofd streng toe; je hoeftalleen nog maar de slottekst voor te lezen. En, alsof ik van te voren niet wist dat ook ik moeite zou hebben met dit afscheid, heb ik in mijn slottekst ook nog een persoonlijk woord voor de dochter geschreven. Handig gedaan Marie-José, de reden van je breken persoonlijk toe willen spreken. Ik haal diep adem en sluit me af voor het muziekstuk dat op dat moment gedraaid wordt. Het einde van het nummer nadert en neem nog een paar teugen lucht. Herpak jezelf. Aan andere dingen denken. De laatste noot klinkt en ik hoor mezelf tegen de dochter vertellen dat de persoon die zij door haar moeder is geworden het voor elkaar heeft gekregen om mij, deels, uit mijn rol van professional te halen. Ik vertel dat ik haar na elke afspraak spreekwoordelijk mee genomen heb naar huis en dat ze een kanjer van een jonge vrouw is. Ik vertel haar dat het moeilijk zal zijn zonder haar moeder maar ook dat ik weet en voel dat ze het gemis mettertijd zal leren dragen. En dan het laatste gedicht waarin omschreven wordt hoe de hand waaraan ze heeft leren lopen haar vanaf nu onzichtbaar zal blijven vasthouden.  Later die dag nemen we afscheid met een knuffel en een stukje van haar neem ik mee in mijn hart. Uitvaartverzorgers, we zijn net mensen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.. 

Ik wens jullie een liefdevolle decembermaand toe en heel veel geluk maar bovenal gezondheid voor het nieuwe jaar.

Hij had het nooit lang uitgehouden op één plek. Ze waren uiteindelijk gestopt met tellen maar het aantal verhuizingen in zijn leven kwam makkelijk boven de 20 uit. Toen de kinderen klein waren beperkte zijn verhuisdrang zich wel. Hij wilde niet dat zijn kinderen elke keer van school moesten veranderen maar toen zij op eigen benen stonden werd er al snel weer meerdere keren verkast naar andere delen van het land. Betrokken en aanwezig in het leven van zijn kinderen en kleinkinderen bleef hij, daar veranderde fysieke afstand niets aan. Hij reed rustig op en neer voor een kopje koffie of de vaste oppasdag. De oorzaak van zijn rusteloosheid was ongetwijfeld het feit dat hij in zijn jeugd van gezinshuis naar gezinshuis werd versleept. Iets wat hij tot op zijn laatste dag met zich meedroeg. Bijzonder vond ik het om te horen dat zijn laatste verhuizing was terug naar de woonplaats van zijn laatste gezinshuis. In dit huis verbleef hij het langst en met de mensen welke dit gezinshuis runden behield hij tot aan hun overlijden een nauw contact. Onderstaande tekst van Manu Keirse, las ik voor op zijn afscheid. Iedereen wist wat ik bedoelde. 

“Met je dood eindigt het leven, maar nooit de relatie die je met iemand hebt. Onze relaties sterven nooit, onze lichamen sterven. Je kinderen blijven je kinderen, je partner blijft je partner en je vrienden blijven je vrienden, ook al is je leven ten einde. Sterven is verhuizen naar het hart van de mensen die je dierbaar zijn.”

Hij heeft zijn laatste bestemming nu bereikt, verhuizen hoeft niet meer. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt… 

Hij is het type ruwe bolster, blanke pit. Een grote vent met een sterke uitstraling maar, als je verder kijkt dan zijn stoere voorkomen, vooral een lieve, zorgzame man met een klein hartje. Hij vindt het alleen niet nodig om die kant van hem aan de buitenwereld te laten zien. Er zijn genoeg mensen geweest die tijdens zijn leven op zijn ziel gingen staan en dat laat hij niet nog vaker gebeuren. Tijdens ons kennismakingsgesprek merk ik dat hij alles op alles zet om mij te ‘misleiden’. Hij probeert zijn emoties in te houden en zegt meerdere malen dat het met hem wel goed komt straks als zijn grote liefde er niet meer is. Hij is immers zo sterk als een beer. Hij maakt tussendoor grapjes en probeert zo weg te blijven van de diepte en het beladen gesprek. Nadat zij al haar wensen kenbaar heeft gemaakt vult hij haar aan; “het maakt niet uit wat het kost, ze krijgt alles wat ze hebben wil”. Ik verzeker hem dat ik er alles aan ga doen om haar het afscheid te geven precies zoals zij dat wil en vraag hem ook wat voor hem belangrijk is straks. Daar krijg ik niet echt reactie op behalve dan dat hij herhaalt dat het vooral moet gaan zoals zij dat wil. Vervolgens vraag ik hem hoe ze elkaar eigenlijk hebben leren kennen, wat hij toen dacht en wat zij voor hem betekend. En stiekem had ik de verwachting dat hij zou antwoorden met; dat hoef ik niet te vertellen want dat weet ze wel maar tot mijn verbazing legt hij zijn hand op haar arm en begint met horten en stoten te vertellen. Zij en ik luisteren bijna ademloos naar zijn verhaal en als hij klaar is barst hij in huilen uit en pakken ze elkaar stevig vast. Ze overlijdt slechts een maand later en, eigenlijk zoals ik had verwacht, geeft hij aan dat hij tijdens de dienst niets hoeft te zeggen. Ik begin de dienst door de aanwezigen mee te nemen in het verhaal van hun ontmoeting en door, een deel, van de woorden te herhalen welke hij haar vertelde toen ik bij hen thuis was. Want natuurlijk had ik zijn woorden van toen kort opgeschreven nadat ik thuis kwam van onze kennismaking. Wat hij niet wist was dat zij voor hem ook wat had opgeschreven en mij had gevraagd om dit tijdens haar afscheid voor te lezen. En zo werd de sterke beer daar aan het einde van de dienst toen we samen bij haar kist stonden voor mij een knuffelbeer. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt..

“Marie-José, X is overleden en haar echtgenoot heeft gevraagd of ik je wil bellen. De arts is net geweest en hij houdt haar hand al een aantal uur vast en is niet van plan deze los te laten”. Een paar minuten later zit ik in de auto op weg naar het adres wat me is doorgegeven. De dame welke me gebeld heeft laat me binnen en zodra ik de kamer binnenkom zie ik dat meneer de hand van zijn echtgenote nog steeds vasthoudt en er met zijn duim overheen aait. Een lieflijk beeld wat me raakt. Hij begint meteen te vertellen over zijn grote liefde; over hoe ze samen 60 jaar hebben doorgebracht en hoe zij zijn lichtpuntje was. Dat hij niet weet hoe hij zonder haar verder moet en opziet tegen een leven zonder haar. Het enige wat ik doe is naar hem luisteren, zonder hem ook maar één keer in de reden te vallen. Daarna laat ik mijn hart spreken en begin tegen hem te vertellen; dat ik het bijzonder vindt dat ze zo lang samen zijn geweest, dat ik me niet voor kan stellen hoe het moet voelen voor hem om haar los te moeten gaan laten en dat dat loslaten niet in één keer hoeft te gebeuren maar stapje voor stapje de aankomende dagen. Dat het eigenlijk geen definitief loslaten is want in zijn hart blijft hij haar, en haar hand, voor altijd vasthouden. Dat hij niet alleen is, dat er veel lieve mensen klaar staan om hem te ondersteunen en dat ik de aankomende dagen alles op alles ga zetten om zijn echtgenote het afscheid te geven wat ze verdiend. En ja, het zal moeilijk voor hem worden maar, vraag ik hem, wat zou jouw vrouw nu tegen je zeggen als ze jou hier zo zag zitten? Een glimlach verschijnt om zijn lippen en hij zegt; Ouwe gek, het is goed zo, dat wat wij hadden gaat nooit verloren.

Ik stel voor om daar, ter plekke, een foto te maken van hun handen en om deze te gebruiken op haar rouwbrief. Zodra de foto is gemaakt ga ik weer naast meneer zitten en pak zijn andere hand vast. Hij laat de hand van zijn vrouw los en legt deze bovenop mijn hand en zegt, Marie-José het is goed zo. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Ik zou graag eens willen,

ik zou zo ontzettend graag,

jouw hand in de mijne voelen,

je nog eens even bij me hebben. 

Het staat in mijn hart beschreven,

wat we toen hebben gedeeld.

Het is die mooie herinnering,

waardoor mijn hart voorzichtig heelt.

Jouw handen, jouw stem, jouw lach,

hebben in een vervaagd verleden,

zoveel vreugde en geluk gebracht.

Ik zou zo graag terug gaan naar toen,

maar helaas zal dat niet gaan.

Mijn hart blijft echter elke slag,

met deze verbinding voortbestaan.

Het is niet in tijd te meten,

want liefde is onbegrensd.

In elke stap die ik zonder je maak,  

weet ik dat je altijd bij me bent. 

Nu onze handen elkaar hebben losgelaten, 

raak je mijn hart voor altijd aan.

De mensen die mij op het gebied van mijn werk kennen weten dat ik mijn werk doe vanuit mijn hart. Bij het organiseren van een uitvaart en het invullen van een plechtigheid vraag ik me dan ook regelmatig af: wat nou als deze overledene mijn vader of moeder was? Oftewel, bij alle families die ik mag begeleiden vind ik het allerbelangrijkste dat ze het meeste passende en beste afscheid krijgen dat mogelijk is.

Wanneer iemand in een verpleeghuis komt te overlijden in de avond en het is, zoals artsen dat noemen, een verwacht overlijden, dan wordt het lichaam regelmatig pas de volgende ochtend geschouwd door de arts. Mijn collega’s en ik mogen een lichaam pas koelen, overbrengen of verzorgen nadat die schouw (het vaststellen van het overlijden) heeft plaatsgevonden. Gevolg hiervan is dat bacteriën uren lang vrij spel krijgen en er afbreuk wordt gedaan aan de conditie van het lichaam. Dit heeft grote gevolgen voor de kwaliteit van de opbaring.

Komt jouw dierbare in de nacht te overlijden in een verpleeghuis weet dan dat de verpleeghuisarts het overlijden alleen de volgende ochtend pas mag schouwen na jouw toestemming. Sta er dus op dat hij/zij diezelfde nacht nog komt of bel desnoods met de huisartsenpost zodat de schouw alsnog zo snel mogelijk gebeurt. In de wet staat dat een schouw binnen drie uur na overlijden plaats moet vinden! Dan zorgen we er samen voor dat de conditie van het lichaam zo goed mogelijk wordt gehouden en jij en je dierbaren op een goede manier afscheid kunnen nemen. Je kunt mijn collega’s en mij 24 uur per dag bereiken, 365 dagen per jaar.

Als het jouw vader of moeder is dan wil je dat toch ook?

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

P.S. Gelukkig is dit niet bij alle verpleeghuizen het geval.

Ik kende je eigenlijk niet echt. We hadden wel eens kort met elkaar gesproken maar meer dan dat niet. Op een zeker moment kwamen we samen in gesprek. Na even kort geouwehoerd te hebben, want dat kon je als de beste, veranderde de toon en zaten we binnen de kortste keren in een gesprek dat heel serieus was, over het leven, dat van jou en van mij, en over mijn werk en dat van jouw geliefde. De tijd vloog en voor mijn gevoel hebben we die avond meer dan een uur staan praten samen. Mijn kijk op jou veranderde. Slechts dagen later hoorde ik dat je aan het vechten was voor je leven. Drie dagen daarna kreeg ik het telefoontje. Je was er niet meer. Hadden we dat gesprek een paar dagen eerder niet gehad dan was jouw familie hoogstwaarschijnlijk niet bij mij terecht gekomen. Toeval? Toeval bestaat niet. Echt niet. En wat ben ik dankbaar dat ik jouw afscheid mocht verzorgen en jouw gezin mocht bijstaan. Weer veranderde mijn kijk op jou. Ik kan los van dit voorbeeld nog legio gebeurtenissen noemen waardoor ik het zeker weet. Dat het niet bestaat. Horloges en klokken die stil gaan staan op het tijdstip van overlijden, soms zelfs al voordat het overlijden heeft plaatsgevonden. Regenbogen die volgens afspraak als teken verschijnen. Vlinders die achtervolgen en op de meest bijzondere en gepaste momenten op de meest onlogische plekken aan komen fladderen. Een prijsvraag die gewonnen wordt op een typerend moment zonder dat iemand ook maar wist dat er überhaupt aan meegedaan was. Belangrijke emotioneel waardevolle materiële zaken die al jaren kwijt waren en ineens bovenin een la tevoorschijn komen. Eén liedje dat zo vol van betekenis was en ineens op elke willekeurige radiozender voorbij komt. Toeval bestaat niet. Net zoals liefde niet ophoudt waar het leven eindigt… 

Je hoeft niet morgen dood te gaan om vandaag na te denken over je afscheid. Dat wil ik toch even gezegd hebben. Het brengt geen ongeluk en het is ook niet de goden verzoeken. Waarom het wel belangrijk is om er nu over na te denken en over te praten? Zodat jouw dierbaren straks weten dat ze je uitvaart regelen zoals jij dat gewild zou hebben. Dit geeft hen, straks als jij er niet meer bent, rust en een fijn gevoel. En als het je niet uitmaakt hoe ze je afscheid invullen, omdat jij er dan toch niet meer bent, ook helemaal prima maar spreek het uit. Op mijn website kun je een uitvaartcodicil downloaden. Het boekje stelt je alle vragen die bij een uitvaart komen kijken en ingevuld geeft het je nabestaanden straks houvast bij de keuzes die ze moeten maken. Liever een persoonlijk (en geheel vrijblijvend en kosteloos) gesprek? Bel of mail me gerust voor een afspraak dan kom ik met ideeën die bij jou passen en vraag ik je ongetwijfeld om je eigen naam op een wit A-4tje te schrijven. Dan kunnen we straks, over heel veel jaar, jouw naam in je eigen handschrift op je rouwkaart drukken. Persoonlijker wordt het niet. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Nee. Het zijn maar drie letters van een klein woordje maar een woord met een grote impact. Ikzelf heb er niet zo veel mee. Hetzelfde trouwens met de opmerking ‘het kan niet’. Hoezo kan iets niet? Is het te veel moeite, uitvoerend onhaalbaar of heb je er geen zin in? Wanneer ik het woordje ‘nee’ of de zin ‘het kan niet’ hoor ga ik steevast ongeremd ertegenin en zet ik alles op alles om de vraag toch te kunnen uitvoeren. Wellicht iets wat ik uit mijn opvoeding heb meegekregen; kan niet ligt op het kerkhof, wil niet ligt ernaast (of zoiets). Enfin, ik zal dus altijd alles op alles zetten om iets toch voor elkaar te krijgen zowel bedrijfsmatig als privé. Ik wijk af. De afgelopen periode was het druk in uitvaartland, heel druk. Zo druk dat ik een paar keer gedacht heb; als nu de telefoon gaat en er is iemand overleden dan weet ik gewoon niet hoe ik dat moet gaan doen, dan moet ik misschien wel nee zeggen. En dat kan, wil en doe ik dus niet!  Gelukkig heb ik geen nee hoeven te zeggen en is het allemaal goed gekomen. Maar wat nu als het zo druk blijft, of nog drukker wordt? Om voorbereid te zijn op de toekomst ga ik mijn team uitbreiden. Iets met een slimme meid is op de toekomst voorbereid. En ja, dat vind ik spannend, heel spannend. Want ik wil alle families die voor mij kiezen ook zelf blijven spreken en bijstaan maar ook geen nee hoeven te zeggen. Daarnaast betekent uitbreiding van mijn team ook dat ik soms toch wat dingen moet gaan loslaten. En loslaten dat kan ik net zo slecht, zo niet nog slechter dan nee zeggen. Maar één ding staat voorop; Uitvaartverzorging Marie-José blijft persoonlijk betrokken en uitgaan van de wensen die jij als nabestaande hebt. Alleen ook met hulp van andere net zo gepassioneerde mensen. 

Afgelopen maandag hebben we een fotoshoot gedaan zodat ik binnenkort het voltallige maar uitgebreide team van Uitvaartverzorging Marie-José aan jullie voor kan stellen. De website zal worden aangepast en op korte termijn gaan we ook werken met een vernieuwd aanbod aan rouwbrieven. Stilzitten is er dus voorlopig niet bij en nee zeggen gelukkig ook niet! Want samen kan het wel. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.. 

Afgelopen week mocht ik de dienstinvulling verzorgen voor een lieve echtgenote, zorgzame moeder, trotse oma én gepassioneerd bingo speelster.
Haar levensverhaal vertelde ik door het bingospel te vergelijken met het leven en dat levensverhaal introduceerde ik met onderstaande tekst.

“Eigenlijk is het leven net als een bingo spel. Je weet nooit precies welke nummers er uit de bingomolen komen en welke kansen je hebt om te winnen. In het leven weet je ook nooit van tevoren wat er op je pad komt. Soms krijg je onverwachte kansen of zijn er gebeurtenissen die je leven kunnen veranderen. Bovendien is het leven vaak een spel van kans en toeval, net als bij het bingospel. Zit het je mee dan vallen de nummers die je nodig hebt en val je in de prijzen. Zit het je tegen dan blijf je met lege handen achter. Je kunt bij beiden je best doen en strategieën bedenken maar uiteindelijk ben je afhankelijk van de willekeurige gebeurtenissen die je overkomen en beslissingen die je moet nemen.
Kortom, het leven is als een bingo spel. Gevuld met onzekerheid, verrassingen en kansen. Het is aan jou om ermee om te gaan en het beste uit de kaarten die je hebt gekregen te halen.”

En natuurlijk stond er een kleine bingo molen op een zuiltje voor haar kist. De afgelopen periode heb ik meerdere levensverhalen mogen schrijven aan de hand van de hobby van de overledene. Zo was er eerder al schaken en dammen. Inzoomen op hobby’s, karaktereigenschappen of kenmerkende uitspraken van iemand kan een afscheid heel persoonlijk maken en dat is nu precies wat ik je wil bieden. Een passend afscheid voor jouw dierbare. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt..

Ze hebben jouw verleden met je beleefd. Zaten op de eerste rij toen jouw toekomst zich aandiende. Hebben uitgekeken naar de hoogtepunten in je leven en stonden je terzijde wanneer het leven je tegenzat. Uiteindelijk bouwden jullie allemaal een eigen leven op en jullie contact veranderde. Toen de volwassenheid zich aandiende starten jullie allemaal je eigen gezin. Het contact dat bleef, er waren familiedagen, familie-appgroepen, zorg over ouders die gedeeld werd. Het leven kabbelde voort. En dan ineens of juist verwacht komt je broer of zus te overlijden. En natuurlijk is er veel aandacht voor hun gezin. Zij verliezen immers hun partner en ouder. Toch is het belangrijk dat er tijdens een uitvaart ook aandacht wordt besteed aan de broers(s) en/of zus(sen) van de overledene. Zij waren het namelijk die aan het begin stonden van het leven van die partner/ouder. Zij weten hoe diegene was als kind en wat het hem/haar heeft gekost om te komen waar hij/zij nu is. Met liefde, trots en zorgen stonden zij naast diegene. En ook dat mag gezien en benoemd worden. Vandaag is het broers en zussendag. Zoek elkaar even op, stuur een appje of pleeg een belletje. Gewoon omdat het nu nog kan. En kan het in jouw geval, om welke reden dan ook, niet meer? Ga terug in je herinneringen, pak er desnoods een fotoboek bij maar koester wat eens was. Fijne broers en zussendag. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt… 

Oké, eerlijk is eerlijk ik heb echt een kledingtik. Ongetwijfeld genetisch belast door mijn moeder. Wanneer mijn vader haar vroeg of ze alweer iets nieuws had gekocht antwoordde ze standaard: nee hoor, dit is nog uit de tijd van de Modan. Dit vele jaren nadat de Modan haar deuren sloot. Ik heb zelf dit antwoord ook wel eens aan mijn wederhelft gegeven maar helaas zonder positief resultaat. Toen ik selectie liep om toegelaten te worden bij de Hoge Hotelschool werd me de vraag gesteld waarom ik geen mantelpakje aan had. Waarop ik bijdehand als ik toen ook al was antwoordde met; het gaat om de inhoud van het mantelpakje en niet om hoe deze mij staat toch? Het bleek een gouden antwoord want ik werd op slag toegelaten tot de opleiding. De vader van een vriendin zei ooit tegen haar dat ik er, zelfs op het schoolplein, altijd keurig verzorgd bij liep. Die opmerking deed me stralen. Een tijdje terug kreeg ik van een nabestaande de vraag wat ik aan zou trekken op de dag van de uitvaart. Daarop antwoordde ik; een zwarte jurk met een lange zwarte blazer. Ik zag hem zichtbaar opgelucht ademhalen. En natuurlijk kon ik het niet laten om hem te vragen waarom hij dat vroeg. Hij vertelde me dat ik me niet kleedde zoals je zou verwachten van een uitvaartverzorgster. Wel netjes maar geen mantelpakje. Dat deed me glimlachen; ik kom namelijk altijd als mezelf, netjes gekleed in, veelal, een jurk met schoenen met een zo laag mogelijke hak. Daar voel ik me gewoon het prettigste in en als ik me op mijn gemak voel kan ik mijn werk beter doen. Klinkt misschien gek maar zo werkt dat nou eenmaal in mijn hoofd. (En mocht je als nabestaande een mantelpakje, om wat voorn reden dan ook, wel heel belangrijk vinden zeg het me gerust want ik heb ze echt wel in de kast hangen hoor!) En natuurlijk begrijp ik als geen ander dat ik er in mijn werk als uitvaartverzorgster netjes uit moet zien. Tegenwoordig krijg ik steeds vaker de vraag wat mijn team en ik aandoen op de dag van de uitvaart en wat blijkt; zwart is lang niet bij iedereen gewenst. Vandaar dat je sinds een tijdje kunt kiezen wat we aandoen op de dag van de uitvaart; een zwarte jurk met zwarte blazer met een kleurrijke sjaal of een taupekleurige jurk met een kleurrijke sjaal. Beide netjes maar beide een andere sfeer en een ander voorkomen. Het spreekwoord is niet voor niets: kleren maken de man, of in het geval van mijn team en mij; kleren maken de vrouw. Alles om de sfeer welke jij wenst tijdens de uitvaart van jouw dierbare kracht bij te zetten. Want iedereen verdient een passend afscheid. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

p.s. mocht je je afvragen welke kleding passend is voor jouw dierbare overledene; datgene waar hij/zij zich het prettigste in voelde inclusief ondergoed en sokken. Schoenen mag maar hoeft niet..

Vooropgesteld; deze column is niet voor jou. Heel fijn als je toch gewoon verder leest maar voel je vooral,oprecht, niet aangesproken. Jij volgt namelijk uiteraard wel onze aanwijzingen bij een uitvaart op omdat je weet dat het gaat om de overledene en diens meest naasten en niet om jou. En daar zijn we jou heel dankbaar voor. Maar helaas geldt dat niet voor iedereen. 

Als uitvaartverzorger heb ik maar één doel; een afscheid organiseren zoals de familie van de overledene dat graag wil. Zodat ze er later met een goed gevoel op kunnen terugkijken en zodat het afscheid van hun dierbare een kostbare herinnering wordt samen met alle mooie herinneringen die ze bij leven samen gemaakt hebben. En daarom vragen mijn collega’s en ik jou soms, als gast op een uitvaart, om op een bepaalde plek wel te gaan zitten, of juist niet, om op een bepaalde plek wel te parkeren, of juist niet. Om tijdens de koffietafel de familie wel te condoleren, of juist niet. Niet omdat wij dat zelf wel of niet willen maar juist om te zorgen dat we kunnen voldoen aan de wensen die de nabestaanden hebben rondom het afscheid van hun dierbare. En uiteindelijk wil iedereen toch dat mensen het afscheid van hun dierbare kunnen vormgeven zoals zij dat graag willen? Het draait toch om hen en niet om ons? En natuurlijk begrijpen wij als geen ander dat het niet fijn is om vooraan te moeten gaan zitten omdat juist daar nog plek is. Maar voor de familie is het toch juist fijn dat zij omringd worden door mensen die met hen meeleven in plaats van door lege banken? En ja, een rouwstoet heeft officieel geen voorrang… Maar dat betekent toch niet dat je op de weg voorrang moet nemen omdat je er recht op hebt? Maar goed, zoals ik al schreef, deze column is niet voor jou. Want jij bent aanwezig bij een uitvaart om de familie tot steun te zijn en om er, samen met mij en mijn team, voor te zorgen dat het afscheid verloopt zoals zij dat graag willen. Want het gaat om hen en niet om ons. Zie je wel, wij begrijpen elkaar.. Dank je wel voor je begrip. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt… 

“Marie-José, we komen maar meteen tot ons punt: we horen heel veel goede dingen over je, alleen was ons pap een hele gewone man. Hij hield niet van poespas en wil zijn uitvaart op een traditionele manier. Kunnen we dan ook bij jou terecht?”

Ik ben net binnen bij een groot gezin waarvan de vader op korte termijn komt te overlijden. Ze hebben me uitgenodigd voor een kennismakingsgesprek om te kijken of ik wel aansluit bij de wensen van hen en van hun vader. Hoewel ze me al een aantal keer aan het werk gezien hebben, en daar van onder de indruk waren, vragen ze zich af of ik hen wel kan bieden wat ze willen. Vader wil namelijk een complete maar bovenal traditionele uitvaart; een avondwake, kerkdienst, begrafenis en naderhand een traditionele koffietafel met lang gedekte tafels. Zonder poespas en opsmuk. Ik leg ze uit dat mijn enige doel is dat iedereen een waardig afscheid krijgt op de manier die het beste bij hen past en dat dan het liefst zo persoonlijk mogelijk. En ja, in veel gevallen zijn de uitvaartwensen van families die ik begeleidt modern te noemen maar dat wil niet zeggen dat traditioneel niet kan of mag of minder mooi is. Ook een traditionele uitvaart is waardig en kan passend zijn. En ook een traditionele uitvaart kan heel persoonlijk zijn. Twee dagen later overleed vader. Zijn uitvaart was op een zonovergoten dag in de kerk. Op zijn rouwbrief (geen kaart) stond zijn lijfspreuk welke de pastoor gebruikte als leidraad voor het thema van de uitvaartdienst. Nadat de pastoor op de begraafplaats de laatste rituelen uitgevoerd had sloot ik, na het dankwoord, af met een kort gedicht over hoe een gewoon persoon heel bijzonder is. Het kruisje dat op zijn grafkist lag gaf ik na de begrafenis terug aan zijn oudste zoon maar niet voordat ik daar een bloem uit het rouwstuk ingestoken had als aandenken. Een waardig maar passend afscheid, daar sta ik voor. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt… 

Reizen was zijn lust en zijn leven. Van jongs af aan bezocht hij de meest bijzondere plekken, van Duitsland tot Canada en van Oostenrijk tot Rusland. Hij was avontuurlijk en ondernemend. Dit laatste zowel letterlijk als figuurlijk. Tijdens zijn afscheid zagen we tientallen foto’s voorbij komen van de vele reizen die hij samen met hen die hem lief waren heeft gemaakt. En het reizen is natuurlijk een prachtige metafoor voor de reis van het leven. Tijdens zijn afscheid las ik als opening en tot slot onderstaande tekst voor. Het werd een prachtig afscheid en hij laat zijn dierbaren achter met een koffer vol herinneringen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Het leven is een reis
die je gaandeweg vormen zal
Tot wie je bent of uiteindelijk wordt
en niemand weet van te voren al

Of het een reis zal worden
langs bergen en door dalen
Of een reis waarbij je eenvoudig
je bestemming mag behalen

Het leven is een reis
onvoorspelbaar voor iedereen
Met bochten of een rechte weg
en niemand weet waarheen

Voor de moeder met kinderen groot of klein
Voor de moeder die niet bij haar kind(eren) kan zijn
Voor de moeder die moet missen en vandaag huilt van verdriet
Voor de moeder die haar kind(eren) om wat voor reden dan ook niet meer ziet
Voor de moeder met lege armen maar met een vol hart
Voor de moeder die verlangt met smart
Voor elke moeder in welke vorm dat ook is
Ik hoop dat vandaag voor jou een dag vol liefde en licht is…
Bundeltje gemis

Het was een echte heer; keurig verzorgd, lief, goud eerlijk en welbespraakt. Toen we rondom de tafel zaten omdat zijn liefste met haar laatste uren of dagen bezig was kostte het hem moeite om zijn emoties de baas te blijven. Hij ontmoette haar na zijn scheiding en mede doordat hij bij de Marine werkte zagen ze de hele wereld samen. Ze woonden jarenlang in Amerika en sinds zijn pensioen genoten ze van hun leven samen. En dat waren ze graag blijven doen maar de vasculaire dementie sloeg bij haar toe als een dief in de nacht en tegen de tijd dat hij in de gaten had wat er met haar aan de hand was en de officiële diagnose gesteld werd duurde het niet lang meer voor ze haar intrek moest nemen in een zorginstelling. Hij was zelf ook niet meer de jongste en de onrustige nachten sloopten hen beide. Het was voor haar ook niet meer veilig thuis. De dag na onze eerste kennismaking overleed ze al. Haar lieve man gebroken achterlatend. Het raakte me om hem zo te zien, een stoere man, welke vol trots en in tranen vertelde over wat voor hem de knapste en liefste vrouw ter wereld was. Op de dag van het afscheid had hij er de kracht niet voor om nog iets tegen haar te zeggen en dus deed ik dat voor hem met de volgende tekst:

Ik neem je mee mijn leven door

waar ik ook ga of sta

wat ik ook voel of in woorden ook bedoel

ik neem je mee mijn leven door. 

Ik neem je mee mijn leven door

zelfs door de ergste kou 

want het leven is zo stil, zo leeg,

zo intens eenzaam zonder jou.

Ik neem je mee mijn leven door 

al kan ik je niet meer zien.

Ik neem je mee mijn leven door

zodat ik je nog wel voel misschien.

Ik neem je mee mijn leven door,

ik ben niets hier zonder jou.

Ik neem je mee mijn leven door

omdat ik zielsveel van je hou.

Ik neem je mee mijn leven door,

nee zelfs jouw dood voorkomt dat niet.

Ik neem je mee mijn leven door

ook in mijn tranen van verdriet.

Ik neem je mee mijn leven door

ook als voor mij dat leven gaat.

Ik neem je mee mijn dood ook in 

totdat jij weer voor me staat. 

Dan nemen wij elkaar weer mee,

een heel nieuw leven in.

Intens verweven met elkaar,

samen weer een nieuw begin. 

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt… 

Veel te jong was hij toen hij onverwacht stierf. Zijn familie en vrienden gebroken en verslagen achterlatend. Één van zijn hobby’s was het maken van grote legpuzzels. En dus gebruikte is dat thema voor de aankleding van de ruimte en voor de invulling van de dienst. Zo lagen er puzzelstukjes op de condoleancetafel en stond de puzzel waar hij het laatst mee bezig was geweest in de aula dicht bij hem. Ook op de rouwkaart en het prentje kwam de puzzel terug, samen met nog meer van zijn hobby’s.
Zoals je bij een puzzel kunt zien dat er een stuk weg is zo blijf je in je leven voelen dat er een dierbare mist. De onderstaande tekst las ik voor tijdens zijn afscheid. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Ons leven is een puzzel, van heel veel stukjes groot en klein. Iedereen legt hem op zijn eigen manier zodat zijn puzzel uiteindelijk compleet zal zijn. We beginnen vol goede moed, niet wetende wat ons te wachten staat. Kijken dapper naar een voorbeeld maar al snel blijkt dat het niet zo vanzelfsprekend gaat. Want soms passen heel veel delen met gemak en vlug in elkaar terwijl een andere fase frustreert, dan kijk je er beter met wat afstand naar. Sommige stukken zijn vrolijk, kleuren alles lekker licht. Weer andere zijn donker, voelen zwaarder in gewicht. Soms blijven we maar zoeken, naar dat ene stukje dat je verder helpt misschien, om vervolgens te ontdekken dat je daardoor een ander deel over het hoofd hebt gezien. En hoe graag we soms ook wensen dat een ander voor ons puzzelen gaat, we weten diep van binnen dat de puzzel van het leven zich door niemand anders leggen laat.

Onlangs mocht ik het afscheid verzorgen van iemand die van de natuur hield, van wandelen maar bovenal van fietsen. Onderstaand gedicht las ik voor tijdens het afscheid. En inderdaad, eigenlijk is het leven net een fietstocht. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Eigenlijk is het leven als een fietstocht.
Soms heb je wind tegen, maar dan trap je even door, en is het weer als normaal.
Soms heb je de wind in de rug en kan je je stuur loslaten, maar dan komt er een windvlaag en val je. Soms zijn de verwondingen dan erg, soms niet. Soms is je fiets helemaal kapot, soms zit er geen krasje op. Soms schijnt de zon als je op de fiets zit, soms regent het. Soms zeggen mensen je goedendag, soms kijken mensen je raar aan. Soms fietst iemand gezellig met je mee, soms fiets je helemaal alleen. Je bent ooit op de fiets gestapt, maar er komt een tijd dat je af moet stappen.

‘Marie-José, ik zou heel graag hebben dat jij mijn uitvaart verzorgd alleen wil ik niet naar de kerk maar wel alles in Groesbeek doen en dat kan bij jou niet.’ Een opmerking die ik de laatste tijd vaker hoor. Het tegenovergestelde is echter waar. Ook wanneer je kiest voor uitvaartverzorging Marie-José kan de opbaring, dienst en koffietafel plaatsvinden in Groesbeek op dè locatie die we allemaal gewend zijn en welke van alle gemakken voorzien is. Ik ben dan ook heel erg dankbaar voor de fijne samenwerking met mijn collega-uitvaartondernemer in Groesbeek. Want alleen zijn we één druppel maar samen vormen we de oceaan. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

De aula medewerkster van het crematorium sprak me meteen na de dienst aan. “Jeetje Marie-José, dit is zo’n dienst die je nooit meer vergeet”. En ik wist dat ze gelijk had. Dit levensverhaal was zo uniek en ik hoopte dat ik het eer aan gedaan had. Toen ik de crematorium medewerker sprak wist ik dat het gelukt was. Als je jeugd je, tot twee keer toe, wordt ontnomen en je de rest van je leven moet vechten om het onrecht wat je aangedaan is een plek te kunnen geven en als dan blijkt dat je dat niet lukt dan kan ik niet anders dan me afvragen hoe haar leven was verlopen als die gebeurtenissen toen niet gebeurt waren. En op welke manier ik dan tijdens de dienst kan benadrukken dat het zeker niet haar schuld was. Het was niet haar schuld dat het is gebeurt en het was zeker niet haar schuld dat ze de gebeurtenissen geen plek kon geven, dat ze haar bleven achtervolgen. Ze heeft met alles wat ze had gevochten en ze was niet te zwak, integendeel, het onrecht was te groot. Uiteindelijk kreeg ze toestemming om te mogen gaan en heeft ze haar rust gevonden. En dat verhaal mocht ik schrijven en vertellen, haar afscheid mocht ik organiseren. En dat is zo dankbaar om te mogen doen. In het crematorium werd ze, door gebruik van de bloemenband, letterlijk en figuurlijk omringd met rode rozen. Haar lievelingsbloemen, welke ook hèt teken van onvoorwaardelijke liefde zijn. En al die mensen die haar al die jaren hebben omringd en bijgestaan lieten haar los uit liefde. Niet voorgoed maar zoals ze zelf zei: “tot later”. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Ik weet zeker dat ze vandaag allemaal aan haar denken. Ieder op zijn eigen manier. Ze maakte van pakjesavond een gigantisch feest. De cadeaus waren niet te tellen. Het was eigenlijk gewoon overdreven. Eten en drinken in overvloed. Soms werd er Chinees gehaald maar meestal verwende ze iedereen met haar befaamde gebakken aardappelen, biefstuk en krop sla aangemaakt met niks anders dan azijn met suiker en wat hardgekookte ei blokjes. Een simpele salade maar zo typisch haar en (toch best lekker). Ze was al maanden van te voren bezig om alle pakjes in huis te halen. Haar kinderen en kleinkinderen moesten uitkijken wat ze zeiden wat ze hebben wilden, want ze ging stad en land af om je te verrassen en te verwennen. Sint en zijn zwarte Pieten kwamen standaard aan huis met voor iedereen een persoonlijk woordje. Ze genoot zo van die vieringen met haar gezin dat haar gezicht bijna licht gaf van enthousiasme en liefde. Toen ze jaren geleden stierf, aan het begin van de decembermaand, was dat heel dubbel maar eigenlijk ook heel bijzonder omdat het net in die periode was. Haar dochter probeert haar traditie in ere te houden. Alleen zonder de sla, want dat, dat lusten haar kinderen niet.. 

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt..

Ik wens jullie allemaal een fijne pakjesavond toe. Tradities zijn mooi om in ere te houden. 

De elfde van de elfde is geweest en dat betekent dat de carnaval weer langzaam in zicht komt. Als rasechte Groesbeekse leef ik er elk jaar weer naar toe, samen carnaval vieren met de mensen die me lief zijn tijdens de vele activiteiten in Groesbeek en daarbuiten. Ik merk dat ik me de laatste tijd afvraag hoe dat er voor een buitenstaander uit ziet; kun je als uitvaartverzorgster onbeperkt carnaval vieren zolang er op dat moment geen nabestaanden zijn die je hulp nodig hebben? Misschien denk ik er wel te veel over na. Maar het contrast is groot. Aan de andere kant, zeg ik niet altijd dat je het leven moet vieren zolang als het kan? En dat je samen met de mensen die je dierbaar zijn herinneringen moet maken en dat je dat nu moet doen omdat je niet weet of er een later is? En als dat is wat ik andere adviseer moet ik dat zelf dan ook niet doen? Tijdens het schrijven van deze column wordt het me langzaam aan wat duidelijker; ja, ik vier carnaval, maar als je me nodig hebt omdat jouw dierbare is overleden ben ik maar een telefoontje bij je weg. Want hoewel de carnaval me ontlading geeft is jou bijstaan op het moment dat je me nodig hebt mijn passie. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt. 

Je mocht niet eens 50 jaar worden. Iets waar je zo naar uit keek. Voor mijn gevoel had je het bereiken van die mijlpaal voor jezelf als het ultieme doel gesteld, je vijftigste verjaardag zou je hoe dan ook halen. Je ziekte en het lot, bepaalden anders. 2 jaar en een dag nadat de diagnose kwam overleed je. Hoe je geknokt hebt is niet te beschrijven, elke keer weer hoorde jij het positieve in de gitzwarte berichten van je doctoren. Er is geen strohalm, hoe klein ook, geweest welke jij niet met handen en voeten hebt aangepakt. Ik ben een paar keer bij je thuis geweest omdat je je afscheid zelf wilde regisseren. En ook daarin verbaasde je me. Je wilde echt alleszelf regelen en bepalen. De teksten welke tijdens jouw herdenkingsbijeenkomst gesproken werden waren door jou zelf gedicteerd. Ik heb gezien hoe je geliefde dieren afscheid van je namen, terwijl je zelf nog één keer op de plek was waar je samen met je man de meeste tijd hebt doorgebracht. Hoewel ik zelf geen huisdieren heb was het meer dan ontroerend om te zien hoe één van je honden op twee poten langs je ging staan en nog één keer je hand en wang likte. Je man, je broers, zwager, schoonzussen, neven en nichten, je overige familieleden en je vrienden zetten, samen met mij, alles op alles om je het afscheid te geven dat je wilde èn verdiende. Hooibalen werden versleept, zodat we ook de plek waar we je herdachten konden aankleden passend bij hoe iedereen zich jou herinnert en blijft herinneren. En, het is zoals je zelf bovenaan je rouwbrief schreef: Wat je in je hart bewaart, raak je nooit meer kwijt. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Vandaag vieren ze weer je verjaardag zonder jou. Het gemis wordt niet lichter maar ze wennen, een beetje, aan het dragen van de zwaarte. Bij alles wat ze doen en meemaken ben je er nog steeds bij. En daardoor houden ze je hier bij ons. Jullie huis is verbouwt zoals jij het zou willen hebben. Studies worden afgerond, toekomstplannen gemaakt, er wordt herdacht en gerouwd maar het leven wordt ook gevierd. De zin: “dit had ze nog mee moeten maken”, wordt vaker uitgesproken dan dat ik kan tellen. Je bulderende lach hoor ik terug wanneer ik met je zus ben. Alles wat jij voor ze was ben je nog steeds; je wordt vastgehouden en gekoesterd maar ondertussen proberen ze ook hun leven te leven. Omdat ze weten dat jij niet anders gewild zou hebben. De spil van hun gezin is er niet meer, maar juist doordat jij die spil was ben je misschien wel dichterbij dan ooit te voren. Verbindt je meer dan ooit te voren. Wat mag je trots zijn op je gezin en je familie, dat ben ik ook. Ik hoop dat je kunt zien hoe ze het doen samen en dat je vandaag net als zij ook een taartje eet. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt, daar zijn zij het levende bewijs van. 

Warme chocomelk met slagroom, een stuk gebak én een mars. Het was het vaste recept als hij een dagje uitging.

Hij genoot van de dagjes weg, eerst met de trein naar bijvoorbeeld Den Bosch, later met de bus naar ‘stad’. Hij kon er uren rondwandelen en wist steevast de plek te vinden waar was afgesproken om elkaar weer te ontmoeten. Als je met hem op pad ging miste je vaak de bus terug omdat hij altijd ergens nog wel iets interessants zag. ‘Ekkes kieken’, zei hij dan, de bus waarop je wachtte kon je dan jammerlijk aan je voorbij laten gaan. Na het overlijden van zijn ouders en broers bleef hij alleen achter. En toen de woongroep waar hij jaren met plezier woonde zijn deuren sloot leek het er even op dat hij zijn geliefde Groesbeek moest gaan verlaten. Gelukkig zorgden zijn begeleiders alsnog voor een plek in Groesbeek en kon hij blijven wonen in de omgeving die hij zo goed kende. Lekker wandelen of een boodschapje halen, hij genoot ervan. Zijn dagen vulde hij door de spullen die hij tijdens zijn leven verzamelde te bekijken of te herschikken. Hij was niet eigenwijs maar deed alles gewoon op zijn eigen wijze. Helaas kon hij maar kort genieten van zijn nieuwe woonplek. Na een periode van afnemende gezondheid overleed hij in het bijzijn van zijn begeleiders.  Zijn uitvaart werd bezocht door een aantal van zijn medebewoners en door de lieve medewerkers van de woongroep. Er klonk Groesbeekse muziek en zijn begeleiders spraken liefdevolle woorden uit. Bij het verlaten van de aula kreeg iedereen een mars mee, herkenbaar omdat hij daar altijd zo van genoot en als teken van dankbaarheid. Dankbaar dat dit kleine groepje mensen voor hem zorgden en dankbaar dat ze op zijn uitvaart waren. Niemand is graag altijd alleen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt. 

Dat werk wat jij doet, ik zou het niet kunnen. Hoe doe je dat toch? Een opmerking gevolgd door een vaak terugkerende vraag. En heel eerlijk? Ik weet het niet. Ik weet wel dat het nooit went, dat ik elke keer opnieuw erop gebrand ben om te presteren. Elke uitvaart moet passend zijn. Want elke overledene is anders, heeft een ander leven gehad en zijn of haar nabestaanden zijn elk verschillende mensen met hun eigen kijk op hun dierbare overledene. En elke keer is hij daar weer, een gezonde dosis spanning. Heb ik organisatorisch overal aan gedacht? (Ja, maar check, check, dubbel check). Raak ik de juiste snaar tijdens de dienst en herkennen de meest naasten hun dierbare in de woorden die ik spreek en de rituelen die ik gebruik? Had ik toch niet beter die andere tekst kunnen gebruiken? En elke keer weer is daar de opluchting als ik de blikken zie in de aula of kerk; de herkenning, de ontroering. Voor mij een teken dat we het samen goed gedaan hebben. Wat ik ook weet? Dit werk doe je niet op de automatische piloot, dit werk doe je met je hart, niet alleen omdat er brood op de plank moet komen maar omdat het pure passie is. Omdat je het maar één keer kunt doen en dan moet het goed zijn. Omdat iedereen een passend afscheid verdient en omdat elk leven het waard is om verteld te worden. Ook in de vakantieperiode sta ik je graag bij. Geniet van de zomer, geniet van elkaar. Leef en pluk de dag. En ik? Ik ga me voorbereiden op een dienst, hopend dat ik de juiste woorden spreek, de juiste snaar raak. Zodat ook deze familie met een goed gevoel terug kan kijken op het afscheid van hun dierbare. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.. 

Ik hoor je nog schreeuwen bij het in het mandje leggen van je kleine meisje. Weken, maanden hadden jullie er naar toe geleefd, eindelijk zouden jullie ouders worden. Na jaren van proberen was het dan zo ver; jullie liefde zou bekroond worden. Alles was er klaar voor, iedereen was er klaar voor. En wat had ik het jullie gegund, wat had iedereen het jullie gegund. Maar het mocht niet zo zijn. Wat was ze mooi, voldragen en perfect met alles erop en eraan. Woorden schieten eigenlijk te kort maar met onderstaande tekst (auteur onbekend) probeerde ik toch jullie pijn te verzachten, al was het maar een heel klein beetje. 

Nooit voelden jouw voetjes waarvoor gras is bedoeld.
De warmte van de zon heb jij nog nooit gevoeld.
Je haartjes hebben nooit gewapperd in de wind,
en ik heb geen idee welke liedjes jij leuk vindt.
Je handjes hebben nooit kunnen spelen,
je beentjes hebben nooit op de wereld gestaan.
Toch hoor jij er altijd bij.
Nooit voelde ik jouw liefde, zo sterk als dit moment.
Een voortdurend warme gloed, waar jij de bron van bent.
Ik draag je in mijn hart, mijn kindje voor altijd.
En op die manier raak ik jou nooit kwijt.
Liefde geven is jou nu los te laten,
terug te geven aan vanwaar jij ook komt,
En toch hoor jij er altijd bij. 

Ze zeggen dat de tijd alle wonden heelt, maar soms vraag ik dat me af.

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.. 

Het was wat haar eigen moeder ook had gedaan en dus nam ze het feilloos over. Zichzelf niet uitspreken als haar iets dwars zat of als iemand haar kwetste. Bij meningsverschillen, discussies of woordenwisselingen (tussen haar kinderen) alleen maar sussen en zorgen voor de rust en de lieve vrede. Het is niet eens iets wat per se een slechte eigenschap is maar het loste ook niks op. Sterker nog, waarschijnlijk juist door alles te bedekken met de mantel der liefde in de hoop dat het iedereen bij elkaar zou houden, dreef het iedereen verder van elkaar af maar ook verder van haar af. En dat had niks te maken met het niet willen kiezen van een kant maar met het gezien en gehoord willen worden door alle betrokken partijen. Ze wist dat wat ze deed niet altijd het juiste was geweest en de kinderen wisten dat ze zielsveel hield van hen allemaal en ook dat ze evenveel hield van elk van haar kinderen. Het was ook niet zo dat er geen contact was maar het contact was in de loop van de jaren oppervlakkiger geworden. Tijdens de laatste periode van haar leven bracht haar naderende overlijden iedereen weer thuis, iedereen weer samen, zoals het vroeger ook was geweest. Men vond elkaar weer terug en toen moeder voelde dat het goed zat kon ze het leven loslaten, terwijl alle kinderen haar vasthielden. 

En dat doen de kinderen nu nog steeds, elkaar vasthouden, om zo het verdriet te kunnen dragen om het gemis van de vrouw die altijd zo liefdevol en zorgzaam voor hen was geweest. Als ze het kan zien vanuit de hemel weet ik zeker dat haar hart ontploft van trots. 

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.. 

Ze waren vier handen op één buik, onafscheidelijk vanaf de dag dat ze geboren was. Haar vader was van de aardbol verdwenen op het moment dat haar moeder vertelde dat ze in verwachting was. Haar moeder twijfelde geen moment, ze zou voor dit kindje gaan zorgen en het alle liefde geven die ze in zich had. En dat deed ze. Gelukkig had ze een warme, fijnefamilie die achter haar stond en die haar hielpen waar ze konden. De bevalling brak aan en daarna ging het leven door en naast moeder en dochter waren ze eigenlijk gewoon beste vriendinnen. Ze deelden alles samen en geen onderwerp was taboe om over te praten. Toen haar moeder een knobbeltje ontdekte was haar dochter dan ook de eerste die ze belde. Samen gingen ze naar het ziekenhuis, samen kregen ze de uitslag en samen gingen ze de strijd aan. Samen moesten ze ook accepteren dat ze elkaar los moesten gaan laten. Moeder sliep, in de armen van haar dochter, rustig in. De dochter was intens verdrietig maar ook meer dan dankbaar voor alles wat haar moeder voor haar gedaan en betekend had. Op de rouwbrief stond de tekst: elke moeder is uniek maar zij was dat heel speciaal. Tijdens het afscheid gaf de dochter een ode aan haar moeder door het voorlezen van een prachtig zelfgeschreven gedicht. De zussen van haar moeder hingen houten hartjes, waarop ze hun laatste gedachten hadden geschreven, in het rouwboeket dat langs de kist stond. Het was een prachtig afscheid, alleen niemand begreep waarom er een hart van drie roze rozen in het hart van rode rozen zat in het bloemstuk van de dochter en haar partner.  Aan het einde van de dienst nam de dochter nog éénmaal het woord, om iedereen te bedanken en om een geheim te delen wat tot op dat moment alleen zijzelf, haar partner en natuurlijk haar moeder wisten. Ze was in verwachting. En daar, ter plekke, beloofde ze iedereen aanwezig dat ze net zo veel van haar kindje zou houden en er net zo goed voor zou gaan zorgen als haar moeder voor haar gedaan had. Ik twijfel daar geen moment aan. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Dit is dan de column die al dagen in mijn hoofd zit, maar waar ik me niet toe kon zetten om hem te schrijven. Simpelweg omdat het (te) dichtbij kwam. We weten het eigenlijk al vanaf het moment dat we geboren worden; er komt een moment dat onze tijd op aarde afgelopen is. Inmiddels zit ik al dertien jaar in de uitvaartbranche en kan ik dus gerust stellen dat ik met de vergankelijkheid van het leven, zakelijk in elk geval, minimaal wekelijks in aanraking kom. Privé heb ook ik grote verliezen geleden, familie en vrienden die nog dagelijks gemist worden. En toch, ineens, was hij daar weer de keiharde confrontatie met de vergankelijkheid van het leven. Gelukkig zijn we door het oog van de naald gekropen en er zijn geen woorden die beschrijven hoe dankbaar ik daarvoor ben. Omdat ik me simpelweg geen leven voor kan stellen zonder hem. Die confrontatie zorgt er op privé gebied voor dat we nog meer uit het leven willen halen, je weet immers nooit hoe lang dat nog kan. Zakelijk gezien maakt het me nederig, nederig en dankbaar. Want wat is èn blijft het toch bijzonder dat mensen me datgeen toevertrouwen dat, wanneer ze niet door het oog van de naald kruipen, maar afscheid moeten nemen van hun geliefde voor hun het allerbelangrijkste is: namelijk het verzorgen van een passend en persoonlijk afscheid. Dat doe ik al vele jaren met passie, met hart en ziel en dat zal ik blijven doen. Omdat liefde niet ophoudt waar het leven eindigt.. Liefde houdt nooit op, want wat je in je hart bewaard raak je nooit kwijt.

Wist je dat er op dit moment in Nederland ongeveer 290.000 mensen zijn met dementie? En dat de verwachting is dat dit er in 2040 al 500.000 zijn? Jaarlijks komen er in Nederland zo’n 4000(!) weduwen en weduwnaars bij met dementie. Ook mensen met dementie moeten betrokken worden in het regelen van het afscheid van hun dierbare en de kans krijgen om op een goede manier afscheid te kunnen nemen wanneer hun dierbare overlijdt. Daarom ga ik in maart en april deelnemen aan de cursus dementie vriendelijke uitvaartverzorging. Een mooi initiatief èn een mooie samenwerking van ‘Samen dementievriendelijk’ (Alzheimer Nederland) en Terramor, inmiddels DeMensTraining. Iedereen moet de kans krijgen om op een goede manier afscheid te kunnen nemen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt ook niet als je dementie hebt…

Het was een echte heer, altijd goed verzorgd, netjes gekleed en met een hoge mate van normen en waarden. Een man op leeftijd welke traditie(s) erg belangrijk vond. Dat zijn einde naderde wist hij en hij nodigde me bij hem thuis uit om alvast wat dingen te bespreken. Uiteindelijk regelde we samen zijn hele uitvaart, tot aan de tekst van het prentje toe. Hij wilde zijn echtgenote hier niet mee belasten, ze zou het na zijn overlijden al zwaar genoeg krijgen. We namen afscheid van elkaar en ik verzekerde hem dat ik zijn vrouw zo veel mogelijk zou ontlasten. De uitvaart vond uiteindelijk plaats in Corona-tijd, wat ervoor zorgde dat de familie niet anders kon dan geen koffietafel te laten plaats vinden. Dit voelde voor hen niet goed, er waren immers veel mensen die de moeite hadden genomen om bij de kerkdienst, welke gevolgd werd door de begrafenis, aanwezig te zijn. En dus opperde ik het idee van een koffie to go met een petit four to go op de parkeerplaats bij de begraafplaats. Niet traditioneel maar wel enorm passend omdat meneer een banketbakker in hart en nieren was. En mede daardoor werd het een passend, warm én traditioneel afscheid met op het einde een moderne persoonlijke twist. Traditioneel kan ook heel passend zijn. Kies voor een afscheid dat past! Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Zijn moeder was slechts een paar jaar eerder, veel te jong, overleden. Met zijn vader sloot hij een pact: ze zouden voortaan samen genieten van het leven en veel leuke dingen doen. En dat deden ze. Hijzelf was nog geen 30 en beperkt. Helaas sloeg het noodlot wederom toe en ook zijn vader overleed veel te jong. Door zijn beperkingen kon hij niet bij de crematieplechtigheid aanwezig zijn. Van zijn lieve en zorgzame familie begreep ik dat hij naast zijn liefde voor zijn vader nog een grote liefde had, namelijk die voor NEC. Ik wilde graag iets speciaals voor hem doen. Hem een hart onder de riem steken. En dus kwam ik via Frans Janssen in contact met Henk Grim en kon ik enkele uren later een NEC shirt ophalen voorzien van alle handtekeningen en de naam van zijn vader. De crematieplechtigheid werd een viering van het leven van zijn vader waarin ik het shirt aanbood aan zijn familie welke ervoor zorgden dat het terecht kwam bij de jongen. En zo werden zijn twee grote liefdes verenigd in een dierbaar aandenken. Heel veel dank aan Frans, Henk en aan NEC. Samen konden we laten zien dat liefde niet ophoudt waar het leven eindigt…

Dit bericht is geplaatst met toestemming van de familie.

Vanochtend heb ik de winnaar van het lichtpuntje thuis verrast. Marian Janssen deelde het persoonlijke verhaal van iemand die haar heel lief is. Dit verhaal en deze persoon kan wel een lichtpuntje gebruiken en wint daarom de fotoshoot! Marian heeft de winnares inmiddels op de hoogte gebracht en deze vind het erg leuk!
Van harte gefeliciteerd.

Ik wens iedereen een liefdevol en gezond 2022 toe. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt..

Het zijn de donkere dagen voor kerst en langzamerhand tellen we af naar een nieuw jaar.
Het is soms ongelofelijk wat er in een jaar op je pad kan komen en wat je kan gebeuren. Onlangs schreef ik een column over de stoel die ik met kerst thuis leeg houdt in herinnering aan iedereen die er deze kerst, om wat voorn reden dan ook, niet bij is. En, ik wil nog een stapje verder gaan; wie in jouw omgeving gun je een lichtpuntje in het begin van het nieuwe jaar en waarom? Deel het verhaal van diegene met mij (mag ook privé) en wie weet wordt jouw verhaal uitgekozen en gaan we samen diegene verrassen met een fotoshoot. Gewoon omdat er soms in iemands leven gebeurtenissen zijn geweest waardoor ze wel een lichtpuntje verdienen. En omdat het enige wat we hoeven te doen een beetje lief zijn voor elkaar is. Juist nu. Ik lees je verhaal graag! De winnaar wordt op 2 januari bekend gemaakt. Delen=lief. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Ze was die avond als een blok in slaap gevallen. Haar man was nog even terug naar de zaak om wat dingen af te maken. Hij had haar beloofd dat hij het weekend dan thuis kon zijn, thuis bij zijn gezin. Het was een drukke periode geweest. De zaak van haar man groeide maar door, ze waren net een nieuwbouwwoning betrokken en dan was er nog de zorg voor de kinderen, haar moeder die niet zo fit meer was, haar eigen baan en alle dagelijkse beslommeringen die bij het leven horen. Ze hadden een goed leven samen, waren nog net zo verliefd als in het hele begin en onderhielden fijne contacten met de mensen om zich heen. Toen ze rond 5 uur wakker schrok zag ze dat de kant van het bed van haar man nog onbeslapen was. Ze was meteen in paniek, dit was niks voor hem. Toen ze hem belde kreeg ze geen gehoor. Ze vroeg de buurvrouw om even in huis te blijven en reed naar de zaak. Daar vond ze haar geliefde, maar het was te laat. De dagen naar het afscheid toe waren moeilijk voor haar, ze wilde alles zo goed doen voor haar grote liefde dat ze onzeker werd van elke keuze die ze maakte. Het afscheid werd een waar eerbetoon aan een fantastische echtgenoot, lieve papa, fijne zoon, broer en zwager. De diverse sprekers hadden mooie anekdotes met een lach en een traan. Er was live muziek. Iedereen brak toen hun jonge kinderen samen een brief voorlazen aan hun papa, compleet met zelfgeschreven gedichtje erin en een tekening die ze op de kist legden. Wat niemand wist was dat ze hun tekst twee dagen voor de uitvaart ook aan de binnenkant van de deksel van de kist hadden geschreven. Zo kon hun lieve papa de laatste woorden van zijn kinderen aan hem voor altijd lezen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Het is december. Voor velen een feestmaand maar, als iemand die je lief is er niet meer is heb je een andere beleving van die maand. Dit jaar gaat het hier in huis anders dan anders en ben ik de kerstboom al aan het zetten terwijl de Sinterklaas versieringen er nog hangen. En bij het optuigen van de boom dwalen mijn gedachten af naar zo veel mensen. Naar de mensen die ziek zijn en weten dat het voor hen waarschijnlijk de laatste decembermaand zal zijn met hun geliefden. En aan de geliefden die weten dat ze straks alleen verder moeten. Naar de kinderen van een fantastische moeder die voor de tweede keer kerst moeten gaan vieren zonder haar. De eerste keer kerst kwam zo kort naar haar overlijden dat het gemis nog niet geland was. Ik denk aan een vrouw die nu volop bezig zou zijn met de 5 december cadeaus voor haar kleinzonen. Zij sturen nu kusjes naar de hemel. Ik denk aan het echtpaar dat nu eigenlijk voor de tweede keer papa en mama zou moeten worden, het lot bepaalde anders. Ik denk aan twee lieve dochters die het nieuwe jaar in gaan zonder hun geliefde papa. Ik denk aan de oude kroegbaas die gemist wordt door velen. Ik denk aan zo vele anderen voor wie het een hele andere decembermaand wordt dan ze zouden willen. Dit jaar laat ik met kerst een stoel vrij. In liefdevolle en dankbare herinnering aan allen die zo gemist worden. Ik wens jullie allen toe dat je de decembermaand in goede gezondheid mag vieren met hen die je lief zijn. Realiseer je dat je gezegend bent dat je dat nog samen kunt. Maar ik vraag jullie, denk ook even aan al die mensen die dat geluk niet hebben. Wellicht dat het hen steun geeft. Laten we gewoon wat extra lief zijn voor elkaar. We kunnen het gebruiken. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Hij hield van gezelligheid. Wanneer hij omringt was door familie en vrienden voelde hij zich op zijn best. Op zijn werk was hij de grote motivator. Met zijn humor kreeg hij alles voor elkaar binnen het bedrijf. Hij stond dag en nacht klaar voor iedereen die hem lief was. De vele etentjes en feestjes die hij thuis organiseerde waren keer op keer een groot succes. Mensen die hem voor het eerst ontmoette sloten hem direct in hun hart (en andersom). Carnaval en kermis leken speciaal voor hem georganiseerd, hij stond altijd te popelen en genoot van elke minuut, elke seconde. Hij voelde zich al een tijdje niet fit. Eenieder om hem heen maakte zich grote zorgen. Hij oogde verzwakt en breekbaar. Het moment van de uitslag maakte hij niet eens meer mee, hij overleed drie dagen eerder. Alleen. Onverteerbaar voor iedereen die hem lief was. Hij was immers zelden alleen. Tijdens zijn afscheid werd hij in het midden van de ruimte gezet met allen wie hem lief waren om zich heen. De dagen tussen zijn overlijden en de uitvaart in bracht hij thuis door. Zijn vrienden bleven om beurten bij hem zodat hij niet alleen zou zijn. Gen beej-en. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Vorige keer schreef ik over de opmerking die ik vaak krijg van mensen als ze horen wat voorn beroep ik heb; “Dan zit je constant in verdriet?”

Een andere vraag die regelmatig gesteld wordt is: “Moet je dan nooit huilen?”. Het antwoord daarop is simpel. JAWEL. Ik moet, soms, huilen. En daar is niks mis mee, zolang ik er maar voor zorg dat ik het voor mezelf kan afsluiten en niet blijf lopen met het verdriet van een familie die ik begeleidt heb. 

Kijk, de meeste uitvaarten die je als uitvaartverzorgster begeleidt zijn de uitvaarten van oude(re) mensen. En, hoewel je daar als nabestaande zeker ook verdriet van hebt en van mag hebben, is dat iets wat helaas bij het leven hoort. Wanneer er kinderen sterven, of mensen door ongelukken of misdrijven overlijden is het moeilijker om daar vrede mee te hebben. Voor jou als nabestaande maar ook voor mij als uitvaartverzorger. Uitvaarten waarin ik mijn eigen ‘bagage’ herken kunnen er ook voor zorgen dat ik emotioneel wordt. Zo zal ik een bepaalde crematieplechtigheid nooit vergeten. Een dochter las een prachtig verhaal voor haar te jong overleden vader. Na de dienst kwam ze naar me toe en zei; “jij bent je vader ook verloren hè.” Niet omdat ik stond te huilen maar omdat ze aan mijn gezicht zag dat ze me raakte. Voor haar een extra teken dat ze een prachtig verhaal had geschreven en voorgelezen. Dus ja, ik heb tijdens mijn werk soms tranen en wordt regelmatig geraakt, ik ben namelijk ook maar een mens. Zolang ik ervoor zorg dat mijn emotie de uitvaart en de organisatie daarvan niet in de weg staat is er niks aan de hand. Ik sta je graag bij! Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.. 

Hij was boer in hart en nieren. Het woord agrariër vond hij maar niks. Dat paste bij zijn karakter; doe maar gewoon dan doe je gek genoeg. Hij had grote kennis over de natuur en was trots op zijn veestapel. Hij koesterde ook zijn kleinvee en zijn gigantische moestuin. Zijn zoon nam de boerderij over maar hij ging niet ver. Samen met zijn vrouw betrok hij een woning iets verderop in de straat en hij bleef actief op de boerderij. Hij was trots op de groei en moderne technieken welke zijn zoon creëerde en implementeerde. Na het overlijden van zijn vrouw bleef de boerderij hem op de been houden. Hij hielp zijn zoon waar hij kon en zelfs toen hij lichamelijk wat mankementen kreeg bleef hij de moestuin met liefde bijhouden. Hij kon uren kijken naar het vee en de weilanden. Zijn kleinkinderen leerde hij alles wat er te leren viel over het boer zijn, dieren, de moestuin en alles wat erbij kwam kijken.
Zijn overlijden kwam toch nog plots maar er was een mooi leven om op terug te kijken. In de kist gaven ze hem een paar nieuwe klompen mee, je weet immers maar nooit. Hij werd opgebaard in zijn zo geliefde boerderij zodat hij nog even thuis was. Hier kon iedereen afscheid van hem nemen en vond de dienst plaats tussen de balen hooi. De weergoden waren ons goed gezind. Op zijn kist een prachtig bloemstuk van de lokale bloemist met gewassen uit zijn eigen moestuin. Zijn zoon bracht hem op een kar achter de tractor naar het crematorium. Maar niet zonder nog eenmaal samen zijn geliefde route langs de weilanden af te leggen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Officieel was het niet zijn vader. En tijdens zijn pubertijd had hij er alles aan gedaan om de goede man van hem af te slaan. Hij bleek echter een doorzetter. Ze hadden ook alleen elkaar eigenlijk. Hij was enigs kind en zijn vader overleed toen hij net 6 jaar was. Toen hij 9 was ontmoette zijn moeder de man die uiteindelijk zijn stiefvader zou worden. In het begin zat hij niet op hem te wachten, zijn moeder en hij redde het immers prima. Door de toewijding die de man toonde veranderde dat snel, en er was geen voetbal wedstrijd waarbij zijn stiefvader niet langs de lijn stond. Zijn moeder werd ziek toen hij 14 was. Ze overleed na een kortdurend maar heftig ziekbed. Zijn stiefvader had hem toen zijn moeder nog leefde geadopteerd, dat maakte dat ze nu samen konden blijven. In de pubertijd werd het zoals gezegd moeilijker en duldde hij amper bemoeienis van de man die het zo goed met hem voorhad. Gelukkig kwam hij tot inkeer en waren ze al snel nog hechter dan ooit. Hij werd volwassen, kreeg een vrouw, kinderen en alles wat daarbij hoort. In zijn werk was hij succesvol en hoe druk hij het ook had er was altijd tijd voor de man die hij altijd dankbaar zou zijn. Het deed hem goed om te zien hoe zijn stiefvader genoot van zijn gezin. Zijn kinderen hadden een fantastisch lieve opa aan hem. Onlangs belde hij zijn stiefvader op maar kreeg geen gehoor. Je begrijpt wat er aan de hand was. Op het gedachteniskaartje stond:
Een liefdesband kan net zo belangrijk zijn als een bloedband, belangrijker nog soms. Onzelfzuchtig heb je je hart voor mij geopend. Het had zo anders met me kunnen aflopen maar dankzij jou ben ik wie ik nu ben en daar zal ik je altijd dankbaar voor zijn. Lieve pap, bedankt voor alles.
Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Ik kwam haar totaal onverwachts tegen bij een speeltuin in de buurt. Al was het maanden geleden dat we elkaar hadden gezien, we herkenden elkaar meteen. Ze kwam naar me toe, stralend van geluk. Ze vertelde me dat ze zwanger was van hun derde kind. Hun tweede kind overleed maanden eerder en ik begeleidde ze bij het organiseren van haar afscheid. Het waren bijzondere mensen. Niet verbitterd of boos, natuurlijk intens verdrietig maar ook met een enorme dosis veerkracht en liefde voor elkaar en de mensen om hun heen. Geloof het of niet, we hebben in de dagen naar de uitvaart toe zelfs met elkaar gelachen. In de speeltuin vertelde ze me dat ze onderzoeken hadden gedaan in het ziekenhuis en dat de aandoening waaraan hun meisje overleed niet erfelijk was. Ze hadden dus domme pech gehad. Dat gaf hen het vertrouwen om zich open te stellen voor nog een kindje. We namen afscheid en ik was intens gelukkig; ik gunde het ze zo enorm om na alles wat ze hadden meegemaakt weer papa en mama te worden. Maanden later ging mijn telefoon; ze waren de trotse ouders geworden van een zoon. Hij was overleden aan dezelfde aandoening als zijn zusje. Mijn hart brak. Domme pech of toch erfelijk? Wie zal het zeggen. Wederom bereidde we samen het afscheid voor en werd het een warm samenzijn waarin zij gesteund werden door zoveel lieve mensen. Hun dochtertje is nu niet meer alleen daarboven maar wordt vergezeld door haar knappe broer welke, net als zij een hele tijd eerder, vocht als een leeuw. De ouders waren wederom veerkrachtig. Als je het zo tenminste kunt noemen. Er was weer humor. Het waren en zijn lieve, bijzondere, warme en sterke mensen die bij wat er ook op hun pad komt toch het positieve proberen te zoeken in elke situatie. Zelfs als ze van binnen stuk gaan van verdriet. Als ik na zo’n uitvaart thuis kom, vlieg ik mijn kinderen om hun nek en tel ik mijn zegeningen. Soms is het oneerlijk verdeeld in de wereld. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Ik zag het verdriet in uw ogen toen de deur van het uitvaartcentrum open ging en u haar eindelijk weer zag na jaren van geen contact. U had me vertelt dat het contact jaren geleden, tot uw grote verdriet, verbroken was. Toen u haar dochter, uw kleindochter, zag spatte u bijna uiteen van trots maar contact leggen met één van beide lukte niet. Het leek alsof iets u tegenhield en u daar tegelijkertijd tegen aan het vechten was. Of was u met uw hoofd toch gewoon bij het aanstaande afscheid van uw vrouw?

Ik zag het verdriet in je ogen, na jaren weer herenigd worden met je vader. Ik meende te zien hoe je hem eigenlijk wilde troosten maar iets in je hield je tegen. Het leek alsof je gedachten afdwaalde en je daar ter plekke terug ging in de tijd. Waar dacht je aan? Aan hoe het was toen jullie nog door één deur konden of aan hoe jullie relatie om wat voorn reden dan ook stuk gelopen is? Of was je met je hoofd toch gewoon bij het aanstaande afscheid van je geliefde moeder? Ik probeerde te zorgen dat je in alle rust en in alle privacy je moment van afscheid nemen zou krijgen. Ik hoop vanuit de grond van mijn hart dat dat gelukt is.

Ik voelde de ongemakkelijkheid bij jullie beide.
Ik ken jullie verhaal niet maar dat hoeft ook niet. Hebben jullie zelf een idee hoe het zo ver gekomen is? Één ding staat vast; jullie hebben allebei je eigen verhaal, opgetekend door je eigen gevoel in combinatie met je verstand, je referentiekader en je eigen rugzak. En daar heb ik geen mening over.

Voor mij is belangrijk dat jullie hopelijk beide op een goede manier afscheid hebben kunnen nemen van degene die jullie altijd zal blijven verbinden. Zodat je straks, als de tijd de wond wat heeft geheeld, verder kunt. Wat mij betreft met elkaar maar daar heb je elkaar voor nodig.

Lieve meneer, ik gun het u zo dat u weer een band krijgt met hen die u zo gemist heeft de laatste jaren. Misschien is dat ook wel de laatste wens van uw zo geliefde echtgenote.

Lieve dochter, ik hoop dat je toch op een goede manier afscheid hebt kunnen nemen van je moeder en wie weet wat de toekomst brengt. Ik gun jullie zoveel meer.

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Hij was al onrustig vanaf het moment dat ze overleed. At slecht en liep constant naar de poort op het erf. Als hij eindelijk even sliep lag hij niet in zijn mand maar voor de achterdeur. Op elk geluid van buiten sloeg hij enthousiast aan en rende naar buiten om te kijken of ze eraan kwam. Maar ze kwam niet. Ze overleed een paar dagen eerder na een kortdurend ziekbed. In de periode dat ze thuis in de woonkamer ziek op bed lag was hij niet bij haar weg te slaan. Hij begreep niet waar ze nu was en waarom ze maar niet thuis kwam. Ik stelde voor om hem mee te nemen naar het afscheidsbezoek zodat ook hij nog één keer afscheid van haar kon nemen. Dit bleek gelukkig geen probleem voor de eigenaar van het uitvaartcentrum. Toen hij zijn bazinnetje daar zag liggen, opgebaard op bed, twijfelde hij geen moment en sprong op het voeteinde. Hij likte over haar wang en maakte een geluid dat huilend klonk. Bij het verlaten van de opbaarkamer keek hij nog een keer om. Thuis aangekomen ging hij in zijn mand liggen en sliep tot de volgende ochtend. Vanaf dat moment ging het weer beter met hem en trooste hij zijn baasje waar hij kon. Dit bewijst maar weer; ook huisdieren, in dit geval een mooie lieve hond, voelen dat er iets aan de hand is en hebben verdriet. Het zijn niet voor niets je beste vrienden. Uiteraard ontbrak zijn naam niet op haar rouwbrief, gevolgd door het symbool van een hondenpootje. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Dochter zonder vader

Vanavond tussen 18.00 en 18.30 uur is het zo ver; dan ben ik langer een dochter zonder vader dan een dochter met vader. Ik was 18 toen ik je verloor, inmiddels ben ik 36. Ik heb de afgelopen jaren vele levens lessen geleerd, en ik leer nog elke dag, maar soms vraag ik me af hoe ik deze lessen geleerd had als jij er nog was geweest. Wat had ik mijn grote liefde graag aan je voorgesteld, al had je hem ongetwijfeld met een slagersmes achterna gezeten want ik was en bleef, zelfs met 1 meter 85, je kleine meid. Wat heb ik je gemist op mijn bruiloft. Ik had je willen zien als opa van mijn kinderen; je vierde kleinzoon en je eerste kleindochter. Mijn diploma uitreiking, de dag dat ik in jullie huis ging wonen met mijn gezin, je was er lijfelijk niet bij. Ik probeer mijn leven te leven met jouw normen en waarden en probeer te voldoen aan jouw standaard en de toekomst te krijgen die jij voor mij voor ogen had door hard te werken en me met ziel en zaligheid in te zetten voor dat wat ik voor mensen kan betekenen, zowel zakelijk als privé. Al moet ik zeggen dat ik de slagroom na een etentje bij ons thuis niet op de tafel spuit zoals jij dat deed terwijl je gasten zeiden dat ze toch echt genoeg gehad hadden. Ik ben dankbaar dat de dalen in ons leven je bespaart zijn gebleven. Maar wat mis ik je elke dag; mijn hoofd op jouw dikke buik om me te troosten, je liefde, je raad, je zorgzaamheid en warmte. Ja, zelfs mis ik soms je nukken en de beperkingen die je me oplegde. Niemand is immers perfect. Jij bent mijn vader, voor sommigen kon je gecompliceerd zijn, maar je was mijn anker, mijn rots, mijn voorbeeld. Soms vraag ik me af hoe mijn leven gelopen was als je niet zo vroeg was overleden. En ja, ik weet dat je trots op me bent en dat ben ik zelf ook, op mezelf en op jou en mama. Want dankzij jullie ben ik wie ik nu ben maar diep van binnen zit nog steeds dat kleine meisje dat zo graag nog jullie kind zou willen zijn al blijf ik dat op afstand natuurlijk altijd. Vandaag denk ik wat meer aan jullie dan op andere dagen, met een lach en een traan. In dankbare herinnering. 18 jaar verstreken. Geef mam een knuffel van me.

Blik op rouwen…

Rouwen is het verwerken van een groot verlies, veelal wanneer iemand die je dierbaar is komt te overlijden. Vroeger ging er na een overlijden een periode van rouw in waarbij de weduwe gekleed moest in het zwart en spiegels werden afgedekt. Dat doen we al lang niet meer en maar goed ook. Al kan ik me voorstellen dat een afgebakende periode van rouw, welke zichtbaar is doordat je je alleen maar in het zwart kleed, ook voordelen had. Je bent herkenbaar als rouwende en daardoor wordt er ‘rekening’ met je gehouden.
Er zijn vele boeken geschreven over het rouwproces waarin beschreven staat door welke fases van rouwen je gaat en hoe je zou moeten rouwen. Persoonlijk geloof ik daar niet zo in. Iedereen moet op zijn eigen manier kunnen rouwen en het verloop van het overlijden van je dierbare heeft naar mijn inzicht ook zeker invloed in het verloop van je rouwproces. Er is, denk ik, geen verkeerde manier van rouwen, je doet het op een manier die past bij jou, in je eigen tempo. Ik denk alleen dat er één ding is waar rouwenden rekening mee moeten proberen te houden; iedereen rouwt op zijn of haar eigen manier. De één praat, de ander zwijgt, de één is boos, de ander murm. Wat je manier ook is, probeer begrip te hebben dat de mensen die met je rouwen dat ook ieder op hun eigen manier doen. Zolang je dat van elkaar kunt accepteren komt het uiteindelijk wel weer goed, zie je licht aan het einde van de tunnel en kun je het een plekje geven. De mooie herinneringen zullen je tot troost zijn. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…