Ruim een maand geleden leerde ik hem kennen doordat ik het afscheid van zijn lieve vrouw mocht organiseren. Ik had een afspraak met hem gemaakt zodat ik hem haar as kon overhandigen en hijzelf niet naar het crematorium hoefde. Die plek was nog te confronterend voor hem. Hij had de theepot al klaarstaan op de tafel en had onthouden dat ik dol ben op chocolade. Het ontroerde me. Ik vroeg hem hoe het nu met hem ging. Hij zei dat het stil was in huis maar dat hij nog veel aanloop kreeg van familie en vrienden. De avonden duurden het langst. En wat hij ook moeilijk vond? Mensen die hem in het dorp of in de supermarkt leken te negeren. Eerst had hij gedacht dat hij het zich verbeelde maar bij de derde keer bedacht hij zich dat die mensen het misschien wel moeilijk vonden om hem aan te spreken. Hij zei dat het voelde alsof hij een besmettelijke ziekte had . Het is iets wat ik wel vaker hoor. En het is ook lastig want wat zeg je tegen iemand die net zijn grote liefde of ander dierbaar persoon is verloren. Mensen worden daardoor ook geconfronteerd met de vergankelijkheid van hun eigen leven en dat van de mensen van wie ze houden. Maar je hoeft niks te zeggen, een schouderkneepje of simpelweg de zin; ik weet niet wat ik moet zeggen is al genoeg. Verdriet voelt minder zwaar als je voelt dat er anderen zijn die jouw verdriet met je mee willen dragen. En eerlijk is eerlijk, soms weet ik ook niet wat ik moet zeggen. Maar iets doen of zeggen is altijd beter dan het alternatief. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

De telefoon gaat, het belsignaal haalt me even uit mijn concentratie maar ik neem natuurlijk op. “Marie-José, mag ik even iets vragen?” “De uitvaart van mevrouw X, daar wil ik graag naartoe maar ben ik welkom of is deze in besloten kring?” De laatste tijd hoor ik vaker dat niet altijd duidelijk is of iemand welkom is bij de uitvaart. Vooral als het een externe locatie betreft en geen uitvaartcentrum, crematorium of kerk. Ik leg het je graag uit!
Staat er op de rouwkaart een locatie, datum en tijdstip genoemd dan ben je welkom. Staat er alleen dat de uitvaart in besloten kring is dan ben je niet welkom. Staat er dat de uitvaart dan en dan wordt gehouden, met vermelding van tijdstip en locatie en staat er daarna dat de begrafenis of crematie in besloten kring plaatsvindt dan ben je welkom bij de dienst maar niet bij de begrafenis/crematieplechtigheid welke daarna plaatsvindt. Dan nog een laatste variant; staat er een datum, tijdstip en locatie op en staat benoemd dat het in besloten kring is dan wil de familie duidelijk maken dat de mensen die op de envelop benoemd worden welkom zijn maar dat het niet de bedoeling is dat je andere mensen meeneemt. Is dit helder zo? Dan nog een vraag van mij naar jou; zijn er nog andere uitvaartgerelateerde dingen die voor jou niet duidelijk zijn? Laat het me weten, ik licht het graag toe. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Ze waren vijftien jaar verloofd. Hoewel ze beide op een andere woongroep woonden zorgden hun beide families ervoor dat ze elkaar regelmatig konden bezoeken en tijdens de maandelijkse discoavonden gingen de voetjes gezamenlijk van de vloer. Gezien de aandoening die ze had was ze nog best oud geworden en dat ook in goede gezondheid. Ze overleed na een ziekbed van slechts een paar dagen, haar familie en verloofde verdrietig achterlatend. Naast het verdriet was er ook wel wat sprake van een licht gevoel van opluchting. Opluchting omdat haar familie al die tijd voor haar heeft kunnen zorgen en dat zij eerder overleed dan zij zodat ze niet alleen achter zou blijven. Datzelfde gevoel, misschien wel dezelfde tweestrijd of confrontatie maar dan ook voor hun eigen kind zag ik bij de ouders van haar verloofde toen ze gedrieën binnenkwamen om haar familie te condoleren en om afscheid te nemen. Het werd een prachtig informeel afscheid met voornamelijk muziek en liefdevolle rituelen en weinig woorden. Op deze manier konden de medebewoners ook op een goede manier afscheid nemen. Haar verloofde was in en in verdrietig en plaatste een mooi hart en een tekening bij haar. Een medebewoner zwaaide vol overgave naar de aanwezige mensen nadat deze zijn tekening op haar, met klaprozen bedrukte, kist neerlegde. Zoveel kippenvel momenten. De klaproos was het perfecte symbool voor haar, want klaprozen zijn de kwetsbaarste bloemen maar ze brengen kleur en schoonheid waar ze bloeien. Net zoals zij dat deed. Tijdens de koffietafel vroeg haar verloofde of ik met hem op de foto wilde en dat deed ik met liefde.. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

“Nu ben je net Bambi, want Bambi heeft ook geen mama meer.” Zijn zus kijkt hem met grote ogen aan en ik zie dat haar ogen vochtig worden. We hebben net de kist gesloten van hun moeder welke op een gezegende leeftijd in haar slaap is overleden. Haar broer, een groot Disney fan, heeft allang de volwassen leeftijd bereikt maar is verstandelijk beperkt en woont in een woongroep. Zijn woorden tegen haar laten merken dat hij dondersgoed weet wat er aan de hand is. En dat raakt zijn zus, en mij, want de afgelopen dagen konden we hem niet peilen. Hoewel we probeerden hem, op zijn eigen niveau, overal bij te betrekken liet hij niet merken of hij daadwerkelijk in de gaten had wat er aan de hand was. En toen was daar ineens die bevestiging. “Maar als ik Bambi ben dan ben jij dat ook want we zijn broer en zus” sprak ze liefdevol, een trilling in haar stem onderdrukkend, terwijl ze haar hand op zijn wang plaatst om de ene traan die uit zijn ooghoek biggelt af te vegen. “Dat klopt”, zegt hij, we zijn samen Bambi”. De dagen ervoor heb ik constant zitten denken wat ik hem kan geven als aandenken aan zijn moeder. Halsoverkop bestel ik een Bambi knuffel voor hem welke godzijdank net op tijd binnenkomt. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt… 

Ik voel dat ik breek. De woorden van de dochter voor haar te jong overleden moeder echoën door in mijn hart. Ze zijn beide zo sterk geweest en de dochter is dit nog. Mijn keel gaat dicht zitten en mijn tranen willen opzetten. Maar het kan niet, het mag niet. Ik spreek mezelf in mijn hoofd streng toe; je hoeftalleen nog maar de slottekst voor te lezen. En, alsof ik van te voren niet wist dat ook ik moeite zou hebben met dit afscheid, heb ik in mijn slottekst ook nog een persoonlijk woord voor de dochter geschreven. Handig gedaan Marie-José, de reden van je breken persoonlijk toe willen spreken. Ik haal diep adem en sluit me af voor het muziekstuk dat op dat moment gedraaid wordt. Het einde van het nummer nadert en neem nog een paar teugen lucht. Herpak jezelf. Aan andere dingen denken. De laatste noot klinkt en ik hoor mezelf tegen de dochter vertellen dat de persoon die zij door haar moeder is geworden het voor elkaar heeft gekregen om mij, deels, uit mijn rol van professional te halen. Ik vertel dat ik haar na elke afspraak spreekwoordelijk mee genomen heb naar huis en dat ze een kanjer van een jonge vrouw is. Ik vertel haar dat het moeilijk zal zijn zonder haar moeder maar ook dat ik weet en voel dat ze het gemis mettertijd zal leren dragen. En dan het laatste gedicht waarin omschreven wordt hoe de hand waaraan ze heeft leren lopen haar vanaf nu onzichtbaar zal blijven vasthouden.  Later die dag nemen we afscheid met een knuffel en een stukje van haar neem ik mee in mijn hart. Uitvaartverzorgers, we zijn net mensen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.. 

Ik wens jullie een liefdevolle decembermaand toe en heel veel geluk maar bovenal gezondheid voor het nieuwe jaar.