Ik kwam haar totaal onverwachts tegen bij een speeltuin in de buurt. Al was het maanden geleden dat we elkaar hadden gezien, we herkenden elkaar meteen. Ze kwam naar me toe, stralend van geluk. Ze vertelde me dat ze zwanger was van hun derde kind. Hun tweede kind overleed maanden eerder en ik begeleidde ze bij het organiseren van haar afscheid. Het waren bijzondere mensen. Niet verbitterd of boos, natuurlijk intens verdrietig maar ook met een enorme dosis veerkracht en liefde voor elkaar en de mensen om hun heen. Geloof het of niet, we hebben in de dagen naar de uitvaart toe zelfs met elkaar gelachen. In de speeltuin vertelde ze me dat ze onderzoeken hadden gedaan in het ziekenhuis en dat de aandoening waaraan hun meisje overleed niet erfelijk was. Ze hadden dus domme pech gehad. Dat gaf hen het vertrouwen om zich open te stellen voor nog een kindje. We namen afscheid en ik was intens gelukkig; ik gunde het ze zo enorm om na alles wat ze hadden meegemaakt weer papa en mama te worden. Maanden later ging mijn telefoon; ze waren de trotse ouders geworden van een zoon. Hij was overleden aan dezelfde aandoening als zijn zusje. Mijn hart brak. Domme pech of toch erfelijk? Wie zal het zeggen. Wederom bereidde we samen het afscheid voor en werd het een warm samenzijn waarin zij gesteund werden door zoveel lieve mensen. Hun dochtertje is nu niet meer alleen daarboven maar wordt vergezeld door haar knappe broer welke, net als zij een hele tijd eerder, vocht als een leeuw. De ouders waren wederom veerkrachtig. Als je het zo tenminste kunt noemen. Er was weer humor. Het waren en zijn lieve, bijzondere, warme en sterke mensen die bij wat er ook op hun pad komt toch het positieve proberen te zoeken in elke situatie. Zelfs als ze van binnen stuk gaan van verdriet. Als ik na zo’n uitvaart thuis kom, vlieg ik mijn kinderen om hun nek en tel ik mijn zegeningen. Soms is het oneerlijk verdeeld in de wereld. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Ik zag het verdriet in uw ogen toen de deur van het uitvaartcentrum open ging en u haar eindelijk weer zag na jaren van geen contact. U had me vertelt dat het contact jaren geleden, tot uw grote verdriet, verbroken was. Toen u haar dochter, uw kleindochter, zag spatte u bijna uiteen van trots maar contact leggen met één van beide lukte niet. Het leek alsof iets u tegenhield en u daar tegelijkertijd tegen aan het vechten was. Of was u met uw hoofd toch gewoon bij het aanstaande afscheid van uw vrouw?

Ik zag het verdriet in je ogen, na jaren weer herenigd worden met je vader. Ik meende te zien hoe je hem eigenlijk wilde troosten maar iets in je hield je tegen. Het leek alsof je gedachten afdwaalde en je daar ter plekke terug ging in de tijd. Waar dacht je aan? Aan hoe het was toen jullie nog door één deur konden of aan hoe jullie relatie om wat voorn reden dan ook stuk gelopen is? Of was je met je hoofd toch gewoon bij het aanstaande afscheid van je geliefde moeder? Ik probeerde te zorgen dat je in alle rust en in alle privacy je moment van afscheid nemen zou krijgen. Ik hoop vanuit de grond van mijn hart dat dat gelukt is.

Ik voelde de ongemakkelijkheid bij jullie beide.
Ik ken jullie verhaal niet maar dat hoeft ook niet. Hebben jullie zelf een idee hoe het zo ver gekomen is? Één ding staat vast; jullie hebben allebei je eigen verhaal, opgetekend door je eigen gevoel in combinatie met je verstand, je referentiekader en je eigen rugzak. En daar heb ik geen mening over.

Voor mij is belangrijk dat jullie hopelijk beide op een goede manier afscheid hebben kunnen nemen van degene die jullie altijd zal blijven verbinden. Zodat je straks, als de tijd de wond wat heeft geheeld, verder kunt. Wat mij betreft met elkaar maar daar heb je elkaar voor nodig.

Lieve meneer, ik gun het u zo dat u weer een band krijgt met hen die u zo gemist heeft de laatste jaren. Misschien is dat ook wel de laatste wens van uw zo geliefde echtgenote.

Lieve dochter, ik hoop dat je toch op een goede manier afscheid hebt kunnen nemen van je moeder en wie weet wat de toekomst brengt. Ik gun jullie zoveel meer.

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Hij was al onrustig vanaf het moment dat ze overleed. At slecht en liep constant naar de poort op het erf. Als hij eindelijk even sliep lag hij niet in zijn mand maar voor de achterdeur. Op elk geluid van buiten sloeg hij enthousiast aan en rende naar buiten om te kijken of ze eraan kwam. Maar ze kwam niet. Ze overleed een paar dagen eerder na een kortdurend ziekbed. In de periode dat ze thuis in de woonkamer ziek op bed lag was hij niet bij haar weg te slaan. Hij begreep niet waar ze nu was en waarom ze maar niet thuis kwam. Ik stelde voor om hem mee te nemen naar het afscheidsbezoek zodat ook hij nog één keer afscheid van haar kon nemen. Dit bleek gelukkig geen probleem voor de eigenaar van het uitvaartcentrum. Toen hij zijn bazinnetje daar zag liggen, opgebaard op bed, twijfelde hij geen moment en sprong op het voeteinde. Hij likte over haar wang en maakte een geluid dat huilend klonk. Bij het verlaten van de opbaarkamer keek hij nog een keer om. Thuis aangekomen ging hij in zijn mand liggen en sliep tot de volgende ochtend. Vanaf dat moment ging het weer beter met hem en trooste hij zijn baasje waar hij kon. Dit bewijst maar weer; ook huisdieren, in dit geval een mooie lieve hond, voelen dat er iets aan de hand is en hebben verdriet. Het zijn niet voor niets je beste vrienden. Uiteraard ontbrak zijn naam niet op haar rouwbrief, gevolgd door het symbool van een hondenpootje. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Dochter zonder vader

Vanavond tussen 18.00 en 18.30 uur is het zo ver; dan ben ik langer een dochter zonder vader dan een dochter met vader. Ik was 18 toen ik je verloor, inmiddels ben ik 36. Ik heb de afgelopen jaren vele levens lessen geleerd, en ik leer nog elke dag, maar soms vraag ik me af hoe ik deze lessen geleerd had als jij er nog was geweest. Wat had ik mijn grote liefde graag aan je voorgesteld, al had je hem ongetwijfeld met een slagersmes achterna gezeten want ik was en bleef, zelfs met 1 meter 85, je kleine meid. Wat heb ik je gemist op mijn bruiloft. Ik had je willen zien als opa van mijn kinderen; je vierde kleinzoon en je eerste kleindochter. Mijn diploma uitreiking, de dag dat ik in jullie huis ging wonen met mijn gezin, je was er lijfelijk niet bij. Ik probeer mijn leven te leven met jouw normen en waarden en probeer te voldoen aan jouw standaard en de toekomst te krijgen die jij voor mij voor ogen had door hard te werken en me met ziel en zaligheid in te zetten voor dat wat ik voor mensen kan betekenen, zowel zakelijk als privé. Al moet ik zeggen dat ik de slagroom na een etentje bij ons thuis niet op de tafel spuit zoals jij dat deed terwijl je gasten zeiden dat ze toch echt genoeg gehad hadden. Ik ben dankbaar dat de dalen in ons leven je bespaart zijn gebleven. Maar wat mis ik je elke dag; mijn hoofd op jouw dikke buik om me te troosten, je liefde, je raad, je zorgzaamheid en warmte. Ja, zelfs mis ik soms je nukken en de beperkingen die je me oplegde. Niemand is immers perfect. Jij bent mijn vader, voor sommigen kon je gecompliceerd zijn, maar je was mijn anker, mijn rots, mijn voorbeeld. Soms vraag ik me af hoe mijn leven gelopen was als je niet zo vroeg was overleden. En ja, ik weet dat je trots op me bent en dat ben ik zelf ook, op mezelf en op jou en mama. Want dankzij jullie ben ik wie ik nu ben maar diep van binnen zit nog steeds dat kleine meisje dat zo graag nog jullie kind zou willen zijn al blijf ik dat op afstand natuurlijk altijd. Vandaag denk ik wat meer aan jullie dan op andere dagen, met een lach en een traan. In dankbare herinnering. 18 jaar verstreken. Geef mam een knuffel van me.

Blik op rouwen…

Rouwen is het verwerken van een groot verlies, veelal wanneer iemand die je dierbaar is komt te overlijden. Vroeger ging er na een overlijden een periode van rouw in waarbij de weduwe gekleed moest in het zwart en spiegels werden afgedekt. Dat doen we al lang niet meer en maar goed ook. Al kan ik me voorstellen dat een afgebakende periode van rouw, welke zichtbaar is doordat je je alleen maar in het zwart kleed, ook voordelen had. Je bent herkenbaar als rouwende en daardoor wordt er ‘rekening’ met je gehouden.
Er zijn vele boeken geschreven over het rouwproces waarin beschreven staat door welke fases van rouwen je gaat en hoe je zou moeten rouwen. Persoonlijk geloof ik daar niet zo in. Iedereen moet op zijn eigen manier kunnen rouwen en het verloop van het overlijden van je dierbare heeft naar mijn inzicht ook zeker invloed in het verloop van je rouwproces. Er is, denk ik, geen verkeerde manier van rouwen, je doet het op een manier die past bij jou, in je eigen tempo. Ik denk alleen dat er één ding is waar rouwenden rekening mee moeten proberen te houden; iedereen rouwt op zijn of haar eigen manier. De één praat, de ander zwijgt, de één is boos, de ander murm. Wat je manier ook is, probeer begrip te hebben dat de mensen die met je rouwen dat ook ieder op hun eigen manier doen. Zolang je dat van elkaar kunt accepteren komt het uiteindelijk wel weer goed, zie je licht aan het einde van de tunnel en kun je het een plekje geven. De mooie herinneringen zullen je tot troost zijn. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…