De aula medewerkster van het crematorium sprak me meteen na de dienst aan. “Jeetje Marie-José, dit is zo’n dienst die je nooit meer vergeet”. En ik wist dat ze gelijk had. Dit levensverhaal was zo uniek en ik hoopte dat ik het eer aan gedaan had. Toen ik de crematorium medewerker sprak wist ik dat het gelukt was. Als je jeugd je, tot twee keer toe, wordt ontnomen en je de rest van je leven moet vechten om het onrecht wat je aangedaan is een plek te kunnen geven en als dan blijkt dat je dat niet lukt dan kan ik niet anders dan me afvragen hoe haar leven was verlopen als die gebeurtenissen toen niet gebeurt waren. En op welke manier ik dan tijdens de dienst kan benadrukken dat het zeker niet haar schuld was. Het was niet haar schuld dat het is gebeurt en het was zeker niet haar schuld dat ze de gebeurtenissen geen plek kon geven, dat ze haar bleven achtervolgen. Ze heeft met alles wat ze had gevochten en ze was niet te zwak, integendeel, het onrecht was te groot. Uiteindelijk kreeg ze toestemming om te mogen gaan en heeft ze haar rust gevonden. En dat verhaal mocht ik schrijven en vertellen, haar afscheid mocht ik organiseren. En dat is zo dankbaar om te mogen doen. In het crematorium werd ze, door gebruik van de bloemenband, letterlijk en figuurlijk omringd met rode rozen. Haar lievelingsbloemen, welke ook hèt teken van onvoorwaardelijke liefde zijn. En al die mensen die haar al die jaren hebben omringd en bijgestaan lieten haar los uit liefde. Niet voorgoed maar zoals ze zelf zei: “tot later”. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.

Ik weet zeker dat ze vandaag allemaal aan haar denken. Ieder op zijn eigen manier. Ze maakte van pakjesavond een gigantisch feest. De cadeaus waren niet te tellen. Het was eigenlijk gewoon overdreven. Eten en drinken in overvloed. Soms werd er Chinees gehaald maar meestal verwende ze iedereen met haar befaamde gebakken aardappelen, biefstuk en krop sla aangemaakt met niks anders dan azijn met suiker en wat hardgekookte ei blokjes. Een simpele salade maar zo typisch haar en (toch best lekker). Ze was al maanden van te voren bezig om alle pakjes in huis te halen. Haar kinderen en kleinkinderen moesten uitkijken wat ze zeiden wat ze hebben wilden, want ze ging stad en land af om je te verrassen en te verwennen. Sint en zijn zwarte Pieten kwamen standaard aan huis met voor iedereen een persoonlijk woordje. Ze genoot zo van die vieringen met haar gezin dat haar gezicht bijna licht gaf van enthousiasme en liefde. Toen ze jaren geleden stierf, aan het begin van de decembermaand, was dat heel dubbel maar eigenlijk ook heel bijzonder omdat het net in die periode was. Haar dochter probeert haar traditie in ere te houden. Alleen zonder de sla, want dat, dat lusten haar kinderen niet.. 

Liefde houdt niet op waar het leven eindigt..

Ik wens jullie allemaal een fijne pakjesavond toe. Tradities zijn mooi om in ere te houden. 

De elfde van de elfde is geweest en dat betekent dat de carnaval weer langzaam in zicht komt. Als rasechte Groesbeekse leef ik er elk jaar weer naar toe, samen carnaval vieren met de mensen die me lief zijn tijdens de vele activiteiten in Groesbeek en daarbuiten. Ik merk dat ik me de laatste tijd afvraag hoe dat er voor een buitenstaander uit ziet; kun je als uitvaartverzorgster onbeperkt carnaval vieren zolang er op dat moment geen nabestaanden zijn die je hulp nodig hebben? Misschien denk ik er wel te veel over na. Maar het contrast is groot. Aan de andere kant, zeg ik niet altijd dat je het leven moet vieren zolang als het kan? En dat je samen met de mensen die je dierbaar zijn herinneringen moet maken en dat je dat nu moet doen omdat je niet weet of er een later is? En als dat is wat ik andere adviseer moet ik dat zelf dan ook niet doen? Tijdens het schrijven van deze column wordt het me langzaam aan wat duidelijker; ja, ik vier carnaval, maar als je me nodig hebt omdat jouw dierbare is overleden ben ik maar een telefoontje bij je weg. Want hoewel de carnaval me ontlading geeft is jou bijstaan op het moment dat je me nodig hebt mijn passie. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt. 

Je mocht niet eens 50 jaar worden. Iets waar je zo naar uit keek. Voor mijn gevoel had je het bereiken van die mijlpaal voor jezelf als het ultieme doel gesteld, je vijftigste verjaardag zou je hoe dan ook halen. Je ziekte en het lot, bepaalden anders. 2 jaar en een dag nadat de diagnose kwam overleed je. Hoe je geknokt hebt is niet te beschrijven, elke keer weer hoorde jij het positieve in de gitzwarte berichten van je doctoren. Er is geen strohalm, hoe klein ook, geweest welke jij niet met handen en voeten hebt aangepakt. Ik ben een paar keer bij je thuis geweest omdat je je afscheid zelf wilde regisseren. En ook daarin verbaasde je me. Je wilde echt alleszelf regelen en bepalen. De teksten welke tijdens jouw herdenkingsbijeenkomst gesproken werden waren door jou zelf gedicteerd. Ik heb gezien hoe je geliefde dieren afscheid van je namen, terwijl je zelf nog één keer op de plek was waar je samen met je man de meeste tijd hebt doorgebracht. Hoewel ik zelf geen huisdieren heb was het meer dan ontroerend om te zien hoe één van je honden op twee poten langs je ging staan en nog één keer je hand en wang likte. Je man, je broers, zwager, schoonzussen, neven en nichten, je overige familieleden en je vrienden zetten, samen met mij, alles op alles om je het afscheid te geven dat je wilde èn verdiende. Hooibalen werden versleept, zodat we ook de plek waar we je herdachten konden aankleden passend bij hoe iedereen zich jou herinnert en blijft herinneren. En, het is zoals je zelf bovenaan je rouwbrief schreef: Wat je in je hart bewaart, raak je nooit meer kwijt. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt…

Vandaag vieren ze weer je verjaardag zonder jou. Het gemis wordt niet lichter maar ze wennen, een beetje, aan het dragen van de zwaarte. Bij alles wat ze doen en meemaken ben je er nog steeds bij. En daardoor houden ze je hier bij ons. Jullie huis is verbouwt zoals jij het zou willen hebben. Studies worden afgerond, toekomstplannen gemaakt, er wordt herdacht en gerouwd maar het leven wordt ook gevierd. De zin: “dit had ze nog mee moeten maken”, wordt vaker uitgesproken dan dat ik kan tellen. Je bulderende lach hoor ik terug wanneer ik met je zus ben. Alles wat jij voor ze was ben je nog steeds; je wordt vastgehouden en gekoesterd maar ondertussen proberen ze ook hun leven te leven. Omdat ze weten dat jij niet anders gewild zou hebben. De spil van hun gezin is er niet meer, maar juist doordat jij die spil was ben je misschien wel dichterbij dan ooit te voren. Verbindt je meer dan ooit te voren. Wat mag je trots zijn op je gezin en je familie, dat ben ik ook. Ik hoop dat je kunt zien hoe ze het doen samen en dat je vandaag net als zij ook een taartje eet. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt, daar zijn zij het levende bewijs van. 

Warme chocomelk met slagroom, een stuk gebak én een mars. Het was het vaste recept als hij een dagje uitging.

Hij genoot van de dagjes weg, eerst met de trein naar bijvoorbeeld Den Bosch, later met de bus naar ‘stad’. Hij kon er uren rondwandelen en wist steevast de plek te vinden waar was afgesproken om elkaar weer te ontmoeten. Als je met hem op pad ging miste je vaak de bus terug omdat hij altijd ergens nog wel iets interessants zag. ‘Ekkes kieken’, zei hij dan, de bus waarop je wachtte kon je dan jammerlijk aan je voorbij laten gaan. Na het overlijden van zijn ouders en broers bleef hij alleen achter. En toen de woongroep waar hij jaren met plezier woonde zijn deuren sloot leek het er even op dat hij zijn geliefde Groesbeek moest gaan verlaten. Gelukkig zorgden zijn begeleiders alsnog voor een plek in Groesbeek en kon hij blijven wonen in de omgeving die hij zo goed kende. Lekker wandelen of een boodschapje halen, hij genoot ervan. Zijn dagen vulde hij door de spullen die hij tijdens zijn leven verzamelde te bekijken of te herschikken. Hij was niet eigenwijs maar deed alles gewoon op zijn eigen wijze. Helaas kon hij maar kort genieten van zijn nieuwe woonplek. Na een periode van afnemende gezondheid overleed hij in het bijzijn van zijn begeleiders.  Zijn uitvaart werd bezocht door een aantal van zijn medebewoners en door de lieve medewerkers van de woongroep. Er klonk Groesbeekse muziek en zijn begeleiders spraken liefdevolle woorden uit. Bij het verlaten van de aula kreeg iedereen een mars mee, herkenbaar omdat hij daar altijd zo van genoot en als teken van dankbaarheid. Dankbaar dat dit kleine groepje mensen voor hem zorgden en dankbaar dat ze op zijn uitvaart waren. Niemand is graag altijd alleen. Liefde houdt niet op waar het leven eindigt.